goetica

1932

dâr-ül-bedayi (tiyatrocular) oyuncularindan (atif kaptan, ferdi tayfur, mahmut morali, hadi ün, hazim körmükçü, sait köknar, ercüment behzat lav) egemen oldugu dönemde ve bu oyuncularla çekilen bir millet uyaniyor muhsin ertugrul`un en önemli filmi kabul edildigi gibi, türk sinema tarihimizin de ilk yüz aki filmlerimizden biridir. ve ilk kez bir oyuncu halk içinde ünlenip öne çikar. bu oyuncu yahya kaptan rolüyle atif kaptan`dir. ertugrul, kaçakçilar`la çalismalarini sürdürürken, ipek film sirketi de nisantasi`nda ilk sesli stüdyoyu kurup islemlere baslar. bu yil, ilk sekliyle hazirlanan sinema filmlerinin kontrolü hakkinda talimatname`de yürürlüktedir.

1931

muhsin ertugrul`un istanbul sokaklarinda adli filmi, türk sinemasinin ilk ortak yapimidir (türk-misir-yunan). semiha berksoy, talat artemel, i. galip arcan gibi türk oyuncularin yani sira misirli azize emir, yunanli gavrilides`in basrollerini paylastigi filmin seslendirme (dublaj) islemi paris`teki espinay stüdyolarinda yapilir. bu nedenle istanbul sokaklarinda ilk film sayilir. yani sessiz çekilip sonradan dublaj sistemiyle seslendirilmistir.

1928

1924 yilinda sinema isletmeciligine baslayan ipekçe kardesler, bu kez film yapimi için bir sirket kurarlar. adi ipek film olan kurum, türk sinemasinin ikinci özel yapimevidir. yurtdisindan dönen muhsin ertugrul, bu yeni sirketin ilk filmi olan ankara postasi`nin çekimine baslarsa da, filmi bazi nedenlerle ancak bir yil sonra (1929) bitirir. ayni yil çekime basladigi kaçakçilar`a geçirdikleri bir kaza sonucu oyunculardan birinin hayatini yitirmesiyle ara verilir. ve film de gene ertesi yil (1929) tamamlanir

1924

muhsin ertugrul, bu kez bir filmle yetinir. peyami safa`nin ayni ismi tasiyan romanindan uyarladigi sözde kizlar`i çektikten bir yil sonra (1925) rusya`ya gidip film çalismalarina orada devam eder.

1923

muhsin ertugrul, tek adam olarak türk sinemasinda kurdugu egemenliginin baslangiç yillarindadir. ve birbiri ardina üç film çeker. ilki halide edip adivar`dan uyarladigi atesten gömlek`tir. kurtulus savasi`ni konu alan bir ilk filmdir. türk sinemasi adina bir diger özelligi de atesten gömlek`te ilk kez türk kadinlarinin oynamasidir. ve böylece cumhuriyet`in ilaninin (1923) müslüman türk kadinlarina çalisma özgürlügü tanimasi sonucu, bedia muvahhit ve neyyire neyir`le yeni bir dönem açilir. leblebici horhor ve kiz kulesinde bir facia, ertugrul`un 1923 yilinda çevirdigi diger iki filmdir.

1922

1916 yilindan beri almanya`da oyuncu ve yönetmen olarak film çalismalarini sürdüren tiyatrocu muhsin ertugrul`un yurda dönüsü ve ilk özel yapimevi olan kemal film sirketinin kurulusuyla türk sinemasinda yeni bir dönem baslar. kemal film sirketini ve eyüp`teki feshane fabrikasi`nin bir bölümünde (dikimevi atölyesi) kemal film stüdyosu`nu kuran kemal ve sakir seden kardeslerdir. sinema ile ilgili ilk deneyimlerini yurt disinda gerçeklestiren muhsin ertugrul; kemal ve sakir seden kardeslerle yaptigi isbirligi sonucu bu özel yapimevi adina iki film çeker; istanbul`da bir facia-i ask (sisli güzeli mediha hanimin facia-i katli) ve bogaziçi esrari (nur baba). ikincisi olayli bir filmdir. yakup kadri karaosmanoglu`nun romanindan sinemaya uyarlanan nur baba`nin çekimi sirasinda bektasiler, film setini basarlar. olaylar çikar. bektasiler filmin aleyhlerine çekildigi yaniltmacasiyla kiskirtilmislardir. ancak polisin olaya el koymasi sonucunda çalismalara devam edilir.

1921

dönemin ün yapmis güldürü sanatçisi olan tiyatrocu sadi fikret karagözoglu, bican efendi vekilharç adli 22 dakikalik kisa filmiyle türk sinemasinda ilk güldürü tipini yaratir. bican efendi mektep hocasi ve bican efendinin rüyasi ise giderek bir diziyi olusturur. bu, konulu üç kisa filmin yönetmen ve bas oyuncusu ise karagözoglu`dur.

ali efendi, yegenleri sakir ve kemal seden kardeslerle yeni bir "aile ortakligi" girisiminde bulunup, "sinema isçileri sirketi"ni kurarlar. yabanci filmleri yurda ithal etmek amaciyla kurulan sirket, çalismalarini 1928`li yillara kadar sürdürür.

1919

bu yil yalnizca iki öykülü film çekildi. mürebbiye ile binnaz. her iki filmin yönetmeni, türk tiyatrosunun kurulusunda büyük katkilari olan 62 yasindaki ahmet fehim`di. ve oyunculari da rasit riza samako, behzat butak, hüseyin kemal gürmen gibi tiyatro sanatçilarindan olusuyordu. kadin oyunculari ise mm. kalitea, eliza binemeciyan ve bayzar fasulyeciyan`di.

1917

müdafaa-i milliye cemiyeti, sinemanin ilk yillarindaki askeri nitelik tasiyan ikinci kurulusuydu. belge filmi yönetmeni olarak kurumun basina getirilen fuat uzkinay bu yönde çalismalarini sürdürürken cemiyet, ilk kez öykülü filmlere de el atar. ve öykülü filmlerin çekimi, o yillarda 20 yaslarinda bir gazeteci olan sedat simavi`nin çabalariyla gerçeklesir. genç simavi`nin yönetmenligini yaptigi pençe`yle casus, türk sinemasinda yarim kalmadan çekilen ilk öykülü filmlerdir

1914

1908 yillarindan baslayarak çesitli kentlerde halka açilan sinema salonlari, gösterilerini yabanci uyruklu ve türkiye`de ki azinliklarin egemenliginde sürdürürken devreye cevat boyer`le murat bey`ler girer. ve sehzadebasi`nda milli sinema adi verilen "ilk türk sinemasi" açilir (19 mart). ardindan, istanbul sultanisi`nde film gösterileri düzenleyen sakir seden`le fuat uzkinay, sirkeci`de lokantacilik yapan ali efendi`yi (öztuna) ikna ederek ikinci türk sinemasinin açilmasini saglarlar (6 temmuz). ve sinemaya ali efendi adi verilir. çünkü ali efendi, bu kurulusun asil büyük hissedarlari olup, sakir ve kemal seden kardeslerin de amcalaridir.

i.dünya savasi`nin basladigi günlerde yedek subayligini yapan fuat uzkinay, türk sinema tarihinin ilk filmini çeker. ayastefanos`taki rus abidesinin yikilisi adini tasiyan ve tarihi anisi olan bu film, 150 metre uzunlugunda bir belgeseldir. ve iste 14 kasim 1914`le türk sinemasinin gerçek dogum tarihi gerçeklesir.

bir yil sonra (1915) harbiye naziri enver pasa`nin emriyle merkez ordu sinema dairesi kurulunca, türkiye`de sinemayi tanitma konusunda büyük katkilari olan sigmund weinberg de bu kurumun basina getirilir. yardimcisi da fuat uzkinay`dir. weinberg, savasla ilgili ve türkiye`yi ziyarete gelen imparatorlarin gezi belgesellerini çekerken, bu ara enver pasa`yi ikna edip öykülü uzun film denemesine de girisecekti.

dönemin en çok tutulan tiyatro oyunu leblebici horhor`u çekmeye basladiktan bir süre sonra, oyuncularindan birinin ölmesiyle film yarim kaldi. ikinci öykülü filmi olan himmet aganin izdivaci`nin ise oyunculari çanakkale savasi nedeniyle askere alininca, bu denemesi de ilkinin akibetine ugradi. ancak, ordu sinema dairesi baskanligi`na getirilen fuat uzkinay, yarim kalan himmet aganin izdivaci`ni savastan sonra (1918) tamamladi.

faruk kenç

dertli pınar - 1943
hayatımı mahveden kadın - 1955
kaybolan gençlik - 1955
ömer lütfi akad

vurun kahpeye - 1949
öldüren şehir - 1954
kardeş kurşunu - 1955
beyaz mendil - 1955
meçhul kadın - 1955
kalbimin şarkısı - 1955
meyhanecinin kızı - 1958
yalnızlar rıhtımı - 1959
vesikalı yârim - 1968
kader böyle istedi - 1968
seninle ölmek istiyorum - 1969
rüya gibi - 1971
bir teselli ver - 1971
mahşere kadar - 1971
vahşi çiçek - 1971
esir hayat - 1974

muhsin ertuğrul

istanbul`da bir facia-i aşk - 1922
istanbul sokaklarında - 1931
aysel bataklı damın kızı - 1934
allah`ın cenneti - 1939
şehvet kurbanı - 1940
kahveci güzeli - 1941
halıcı kız - 1953

muharrem gürses

zeynep`in gözyaşları - 1952
ihtiras kurbanları - 1953
günah kadını - 1953
bir şoförün hayatı - 1954
gülmeyen yüzler - 1955
sazlı damın kahpesi - 1956
yayla güzeli - 1956
yetimler ahı - 1956
günah köprüsü - 1956
öldürdüğüm sevgili - 1956
yavrularımın katili - 1957
allah korkusu - 1958
bana gönül bağlama - 1958
yavrum için - 1958
sokak şarkıcısı - 1959
şehvet uçurumu - 1959
baharın gülleri açtı - 1961
gönlüm yaralı - 1961
sokak kedisi - 1969

metin erksan

ölmüş bir kadının evrak-ı metrukes - 1956
hicran yarası - 1959
sevmek zamanı - 1965
ölmeyen aşk - 1966
ayrılsak da beraberiz - 1967
sevenler ölmez - 1970
feride - 1971
hicran - 1971
makber - 1971
sensiz yaşayamam - 1977

memduh ün

yetim yavrular - 1955
çoban kızı - 1958
üç arkadaş - 1958
kırık çanaklar - 1960
güneş doğmasın - 1961
boş yuva - 1961
akasyalar açarken - 1962
ağaçlar ayakta ölür - 1964
namusum için - 1965
vahşi sevda - 1966
son gece - 1967
yaprak dökümü - 1967
ilk ve son - 1968
gönülden yaralılar - 1973
birtanem - 1977
cevriyem - 1978

halit refiğ

yasak aşk - 1961
gurbet kuşları - 1964
canım sana feda - 1965
kırık hayatlar - 1965
aşk fırtınası - 1972

ertem eğilmez

senede bir gün - 1965
seni seviyorum - 1966
seni bekleyeceğim - 1966
ölünceye kadar - 1967
yaşlı gözler - 1967
sevemez kimse seni - 1968
kalbimin efendisi - 1970
son hıçkırık - 1971
yalancı yarim - 1973

ertem göreç

kanlı sevda - 1960
ayrılan yollar - 1964
acı günler - 1967
affet beni - 1967
düşman aşıklar - 1967
kanlı hayat - 1967
alnımın kara yazısı - 1968
aşkım günahımdır - 1968
sabahsız geceler - 1968
son hatıra - 1968
son vurgun - 1968
şafak sökmesin - 1968
sahipsizler - 1974
sevmek - 1974
analar ölmez - 1976

ülkü erakalin

bütün suçumuz sevmek - 1963
çalınan aşk - 1963
gecelerin kadını - 1964
gözleri ömre bedel - 1964
dağ çiçeği - 1965
dudaktan kalbe - 1965
hayatımın kadını - 1965
ölüme kadar - 1965
veda busesi - 1965
yabancı olduk şimdi - 1965
yıldızların altında - 1965
ayrılık şarkısı - 1966
ömrümce ağladım - 1967
kadın severse - 1968
ölmüş bir kadının mektupları - 1969
beklenen şarkı - 1971
elbet bir gün buluşacağız - 1973
silemezler gönlümden - 1974
ben sana mecburum - 1976
aldırma gönül - 1978

talat artemel

sonsuz acı - 1946
sönen rüya - 1948

mehmet aslan

bir gönül oyunu - 1965
şoför parçası - 1967
yaralı kuş - 1967
agora meyhanesi - 1968
bin defa ölürüm - 1969
bir şarkısın sen - 1969
kıskanırım seni - 1970
allı turnam - 1971
aşka susayanlar - 1972
tanrım beni baştan yarat - 1974
aşk mahkumları - 1976

cüneyt arkin

sevgili oğlum - 1977
küsküm çiçek - 1979
üç sevgili - 1979
rüzgâr - 1980

natuk baytan

aşkların en güzeli - 1964
affedilmeyen günah - 1965
sırtımdaki bıçak - 1965
ömür boyu - 1969
acı yudum - 1972
yuvasız kuşlar - 1978
son sabah - 1978

vedat örfi bengü

günahım - 1948
sızlayan kalp - 1948
kapanan gözler - 1950
allah`tan bul - 1952

mehmet dinler

aşkınla divaneyim - 1967
kara duvaklı gelin - 1967
yarın çok geç olacak - 1967
ağla gözlerim - 1968
sana dönmeyeceğim - 1969
sonbahar rüzgârları - 1969
tatlı sevgilim - 1969
hayatım senindir - 1971
solan bir yaprak gibi - 1971
unutama beni - 1974

süreyya duru

aşk ve intikam - 1965
sevgim ve gururum - 1965
ömrümce unutamadım - 1971

orhan elmas

hayatım sana feda - 1959
bir yaz yağmuru - 1960
bir bahar akşamı - 1961
yalnızlar için - 1962
içimdeki alev - 1966
adını anmayacağım - 1971
yağmur - 1971
feryat - 1972
kara sevda - 1973
sensiz yaşanmaz - 1974
bitmeyen şarkı - 1976
aşkın gözyaşları - 1978

sirri gültekin

son şarkı - 1954
dertli gönül - 1957
son nefes - 1958
ağlama sevgilim - 1962
aşk güzeldir - 1962
fakir bir kız sevdim - 1966
bir annenin gözyaşları - 1967
yıkılan gurur - 1967

seyfi havaeri

damga - 1948
gönülden yaralılar - 1949
sabahsız geceler - 1952
sevda sahilleri - 1955
izdırap kasırgası - 1955
acı sevda - 1958
gönülden ağlayanlar - 1958
bir yavrunun gözyaşları - 1960

türker inanoğlu

senden ayrı yaşayamam - 1960
şafakta buluşalım - 1961
kalp yarası - 1961
belki bir sabah geleceksin - 1962
acı tesadüf - 1966
bar kızı - 1966
ayrılık saati - 1967
arkadaşımın aşkısın - 1968
aşka tövbe - 1968
benim de kalbim var - 1968
son mektup - 1969
fadime cambazhane gülü - 1970

remzi jöntürk

göklerdeki sevgili - 1966
yaralı kalp - 1969
safa önal
inleyen nağmeler - 1969
ağlayan melek - 1970
buğulu gözler - 1970
ölünceye kadar - 1970
bir genç kızın romanı - 1971

oksal pekmezoğlu

aşkım ve günahım - 1963
nemli gözler - 1967
çingene güzeli - 1968
sevilmek istiyorum - 1973
sevda yolcusu - 1973
arabacının aşkı - 1976
beyaz kuş - 1977

nevzat pesen

aşk rüzgârı - 1960
çamsakızı - 1962
ikimize bir dünya - 1962
meyhane gülü - 1966

duygu sağiroğlu

bitmeyen yol - 1965
ben öldükçe yaşarım - 1966
her zaman kalbimdesin - 1967
seni affedemem - 1967
yanık kalpler - 1967

hulki saner

sevmek günah mı? - 1958
aşk rüyası - 1959
gece kuşu - 1960
bir demet yasemen - 1961
yavru kuş - 1961

osman seden

intikam alevi - 1956
sönen yıldız - 1956
berduş - 1957
kırık plak - 1959
aşktan da üstün - 1960
iki aşk arasında - 1961
elveda sevgilim - 1965
seven kadın unutmaz - 1965
akşam güneşi - 1966
çalıkuşu - 1966
hicran gecesi - 1968

www.artliveon.com

aşkın arsunan müziğin içine doğan şanslı müzisyenlerden. şanslı çünkü her bir odasından farklı bir müziğin duyulduğu bir evde büyümüş. trompet çalan baba sait arsunan aynı zamanda kontrbas, keman, akordeon ve piyano çalan bir multi enstürmanist. halen amerika’da piyano öğretmenliği yapan abla ayla jordan ankara devlet konservatuarı’nda öğrenci, ağabey neşet arsunan konservatuarın trombon bölümünde okuyor, dayılar ve amcalar müzisyen, ailenin türk müziği kanadı ise anne gülfem arsunan.

arsunan’ın müzisyenlik macerası radyonun karşısına geçip duyduğu müzikleri mızıkayla çalarak başladı. ardından hemen hemen kendisiyle aynı boyda olan bir enstrümana, akordeona geçti. kısa bir süre sonra akordeondaki klavye pratiğiyle piyanoya hiç zorlanmadan geçiş yapan arsunan ilkokuldan sonra ankara devlet konservatuarı’na girdi ama klasik müziğin dışına çıkmak isteyen tüm iyi müzisyenlerin başına geldiği gibi okuldan uzaklaştırıldı. konservatuar eğitimine istanbul’da devam etti ama 15 yaşında profesyonel müzik hayatına başlamıştı bile.

70’li yıllarda turhan eteke orkestrası ile yurtdışına çıkan arsunan uzun yıllar isveç’te kaldı. semus müzik akademisi’nde carl axel hall ile yaptığı çalışmalar müzikal vizyonunun gelişmesine katkıda bulundu, değişik gruplarla çalışmaya başladı, evlendi ve çocukları oldu.

80’li yıllarda, başta isveç olmak üzere avrupa’nın çeşitli ülkeleri ile amerika’da müzisyen, aranjör ve besteci olarak çalışan aşkın arsunan’ın aynı sahneyi paylaştığı isimler arasında; isveç’in ‘süperstar’ı sayılabilecek olan lil babs, janet jackson ve vokal caza damgasını vurmuş olan güçlü ses patti austin sayılabilir. amerika’da belgesel film müzikleri de yapan arsunan 1988’de türkiye’ye döndü. 90’lı yıllarda ise fatih erkoç, onno tunç, zuhal olcay, sertab erener, sezen aksu ve levent yüksel gibi türkiye’nin önde gelen isimleriyle çalıştı, bu arada çeşitli film ve reklam müziklerine imzasını attı, türk sinemasının son dönem önemli filmlerinden eşkıya’nın jenerik müziklerini ve balalayka’nın da film müziklerini yaptı.

www.artliveon.com

(bkz: tutti)

barok müziğin önemli isimlerinden biridir. j.s. bach`ta çok popüler bir isimdir ancak barok dönemin simge ismidir. antonio vivaldi ondan farklı olarak barok müziği hiç sevmeyen kişiler tarafından bile yoğun beğeniyle karşılanmış bir besteci ve keman sanatçısıdır. bazı insanlar için vivaldi denince akan sular durur, bazıları ise kendini sürekli bir tartışmanın içinde bulur. bu genellikle klasik batı müziğiyle ilgilenen ve ilgilenmeyen kişileri ortaya çıkarır. klasik batı müziğiyle yakından ilgilenen, bu konuda entellektüel bir birikime sahip kişiler genelde vivaldi`ye tapınmazlar. bu diğer "her türü dinleyen" insanların tarzıdır. bu tapınmamanın ve tartışmanın ana nedeni vivaldi`nin her eserinin birbirinin kopyası olacak kadar yakın benzerlikler göstermesidir. bu tabi ki "adamın kendine has stili var. kendi müziğini yaratmış" diyenler kadar "çünkü başka bir şey becerememiş" diyenleri de haklı çıkaracak bir tartışmadır ve durulacak gibi görünmemektedir.
11 haziran 1669`da venedik/italya`da doğan vivaldi, tüm bu tartışmalara rağmen en eğlenceli ve dinlemesi hoş müzikleri yaratan bestecilerin başında gelir. vivaldi`nin müziği önyargısız ilk defa dinlendiği zaman tüm zamanların en güzel müziği gibi gelebilir.
antonio vivaldi, 38 yaşında hesse darkstadt kontu`nun yanında besteci ve keman sanatçısı olarak çalışmış, bu görevi 1713 yılma kadar sürdürmüştür. bir sene sonra da venedik`te bir kız yetim okulunun (ospedale della pieta) koro ve orkestra yöneticiliğine getirilmiş, bu okulla birlikte avrupa`nın pek çok yerinde konser vermiştir. burada çalıştığı süre içinde eserlerinin bir çoğunu bu koro ve orkestra için yaratmıştır. 1725 yılından sonra tek başına konserler vermeye, konçertolar yazmaya başlamış ve avrupa çapında büyük ün sahibi olmuştur.
antonio vivaldi`nin hemen tüm yaratıları keman konçertosu biçimindedir. müzik tarihinin ilk konçertolarının yazıldığı döneme denk düşer, hatta konçerto eserlerin yaratıcısı olarak kabul edilir. bu yüzden konçertonun babası diye anılır. ancak, vivaldi herkesin zannettiği gibi sadece keman ve orkestra eserleri yazmamıştır. kemanın yanısıra flüt, obua,fagot gibi çalgılar için yazdığı birçok konçerto ve konçerto grosso`nun yanısıra, birçok sahne kantatı ve bilinen 38 opera eseri vardır.
vivaldi, kazandığı ünü yaklaşık 10 yıl sonra kaybetmiş ve 23 temmuz 1741 ve viyana/avusturya`da yoksulluk içinde ölmüştür. yarattığı birçok unutulmaz eserin içinde en bilinen ve halen popüler olan eseri le quatro stagioni deü`anno`dm. bu yapıtın türkçe adı dört mevsim`dir. 4 ayrı konçerto eserinin toplanmasından oluşmuş bu büyüleyici eser, müzikalite ve virtüözitenin bir arada sergilediği büyük uyumla mükemmel bir müzik eserinin nasıl olması gerektiği konusunda ders verir niteliktedir.
voce - (ital.) ses. mezza voce - yarım sesle. sotto voce - hafif sesle.
vokalmüzik - insan sesi için müzik. şarkı, opera, oratoryo (messe, motette, kantat, passion) gibi kilise müzik eserleri bu türün uygulamaları arasındadır.
volkmann, robert - (1815-1883) lommatzsch`da doğmuş, freidberger ve leipzig`de becker yanında öğrenim görmüştür. prag ve viyana`da öğretmenliklerde bulunmuş, budapeşte`de akademi`ye profesör olmuştur. başlıca eserleri: 2 senfoni, yaylı çalgılar orkestrası için 2 serenat, "bayram" uvertürü, oda müziği eserleri. volkmann özlü ve akıllıca işlenmiş eserleriyle döneminin önemli bestecilerden biri olarak kabul edilmiştir.

bir tema veya kısa bir melodiyi bir takım yeni katkılarla bestelemeye veya seslendirmeye denir. bu katkılar; ritmik, melodik, armonik yöndedir. eski varyasyon $ekillerinden en önemlileri kanon ve fügdür. barok müziğinde özellikle önemli rol oynamı$tır. baso ostinato denilen devamlı bas partisi $akon ve pasakagliya varyasyonları yapılırdı. önemli müzik sanatlarından biridir. kompozisyon uygulamalarında ba$lıba$ına bir yer tutar. sonat, konçerto ve senfonilerde önemli rol oynar ve çok kullanılır.

(bkz: uvertur kadın)

müzikli sahne eserlerinin ba$ında çalınan çalgılı açı$ kısmı. italya`da ilk büyük opera bestecilerinden scarlatti ile yeni bir $ekil aldı. uvertürler orkestraya uygulanınca senfoni ve süit gibi müzik eserlerinin doğu$unda önemli gerekçe olmu$lardır. klasik tarzda uvertürler gluck ile doğdu, mozart, beethoven, cherubini bu tarz eserlerin en büyük ustalarıdır. mozart`ın "don juan", "titus", "sihirli flüt" operalarının uvertürleri güzel örneklerdendir.

(bkz: totti)

(bkz: tutti mucizeyi guyem ne desem laf değil)

(bkz: tutti frutti)