angelus

kut el amara, kut’ül amara, el kut olarakta bilinen irak’ın doğu kesiminde, bağdat’ın güneydoğusunda, dicle nehri kıyısında vasıt ilinin merkezi durumunda 400,000 nufuslu bir kenttir. 1960’a kadar tüm il bu isimle anılırken bu tarihten sonra vasıt adını almıştır.

bir su dağıtım kanalı olan şatt’ül geraf’ın dicle’den ayrıldığı noktada yer alması, kent yakınlarında ki kut barajının dicleden sulama kanallarına su sağlaması ve tarım ürünlerinin pazarlandığı bir ticaret merkezi olması şehire önem kazandırmıştır.

irak federal cumhuriyeti topraklarında bulunan ve türkler’in, iraklı türkmenler’in, araplar’ın, asurlular’ın ve ermeniler’in oluşturduğu bir şehirdir. merkez kerkük’tür. tavuk, havice, tazehurmatu, tisin, altunköprü ilçeleri vardır. ayrıca yayçı, leylan, kara hasan, kara incir gibi bucakları vardır.

osmanlı devleti döneminde vilayet olan kerkük, 1926 yılında ingiltere ile yapılan ankara antlaşması’yla irak’a devredilmiştir. yine de halen misak-ı milli sınırları içerisindedir.

osmanlı imparatorluğu döneminde (1918 yılına kadar) musul vilayeti ile kerkük müstakil mutasarrıflığı halinde idare ediliyordu. erbil şehri kerkük’e, hanekin şehri de bağdat’a bağlı birer kara merkezi konumunda idi. 1957 yılından günümüze kadar gelen süreç içerisinde irak iktidarları tarafından türklerin yerleşim bölgelerinin idari şekilleri değiştirilerek, bölgenin demografik yapısının bozulmasına çalışılmıştır. 1957’de türkmenlerin yerleştiği iller musul, kerkük, erbil ve diyale şehirleridir. bağdat’ta da neredeyse erbil şehri kadar bir türk nüfusu yaşamaktadır. 1976’dan sonra irak’taki idari yapı yeniden değiştirilmiş, yeni vilayetler ortaya çıkartılarak, irak’ın il sayısı 18’e çıkartılmıştır. bu yapılanmada türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerin parçalanması özellikle yapılmıştır.

irak’ın bir şehri. bağdat’ın 100 km güneybatısındadır. hüseyin bin ali’nin döneminde el-kadiriye ve şat-ül fırat olarak da bilinirdi. 2003 sayımına göre nüfusu 572,300’dür. el kerbela eyaletinin başkentidir. müslümanlığın şii ve alevi mezheplerine göre mekke, medine ve necef’ten sonraki en kutsal şehirdir. kerbela savaşı (kerbela olayı) burada cereyan etmiştir.

kuzey irak’ın iran sınırına 15 km., başkent bağdat’ın 241 km. kuzeydoğusunda bulunan şehir.

iran - irak savaşı sırasında 16 mart 1988 tarihinde saddam hüseyin yönetimindeki iktidar tarafından kimyasal bombalarla saldırılan kentte 5000’e yakın insan hayatını yitirmiştir.

irak’ın ikinci büyük şehridir. şattül arap su yolunun kıyısında basra körfezi’ne 55, bağdat’a ise 545 kilometre uzaklıktadır.

uzun süre osmanlıların idaresinde bulunan şehir i. dünya savaşı sırasında ingilizler tarafından işgal edilmiş, daha sonra ise irak devletinin bir vilayeti olmuştur.

irak’ın güneydoğusunda şehir. başkent bağdat’ın 50 km. güneyindedir. bugün büyük çoğunluğu şiilerden oluşan şehirin nüfusu 420.000 (2005) dir. 1860 yılında osmanlı ileri karakolu olarak kurulmuş 1915 yılında ingilizler tarafından işgal edilmiştir.

bugünkü irak sınırları içerisinde bulunan bir şehir.

asurlular zamanında arba-ilu, arbela; eski iran kaynaklarında arbira olarak geçen ve gelişmiş bir kent olan erbil, aşağı ve yukarı zab suları arasında kurulmuştur. musul, altınköprü, bağdad-basra yollarının kavşak noktasında bulunan şehir, irak selçukluları idaresinden sonra 1144 tarihinden itibaren beytekin hanedanından küçük ali’nin ve erbil atabeklerinin başkenti olmuştur.

muzafferüddin kökböri devrinde (1136-1190) imar edilen erbil, iki kısımda gelişmiştir. aşağı erbil nehir kenarında, geniş bir vadide yayılırken, yukarı erbil tepe üzerinde kale içine sıkışıp kalmıştır. kalenin surları, eski kalıntıları üzerine kökböri tarafından yeniden yaptırılmıştır.

kökböri’nin evlâdı olmadığından, vasiyeti üzerine abbasî halifesine kalan erbil, moğol istilâsından sonra uzun müddet karışık ve sıkıntılı dönemler yaşamıştır. 1731’de, nadir şah’a karşı uzun süre dayanan kale, şehrin düşmesinden sonra harabe haline gelmiş, 1849’da esaslı bir şekilde tamir edilmiştir. erbil, osmanlı döneminde, xix.yy. başlarına kadar bağdat’a bağlı bir kaza merkezi olarak idare edilmiştir.

kökböri, devletinin ve saltanatının küçük olmasına rağmen, islâm dünyasında büyük bir üne kavuşmuştur. aşağı erbil’de yüksek minareli bir ulu cami, bir medrese, 4 dârûl-aceze, dul ve yetim yurtları ile ribatlar yaptırarak şehri mimarî eserlerle donatmıştır.

ulaşım yollarının kavşak noktasında bulunan erbil, xii-xv.yy.larda büyük bir ticaret merkezi durumundaydı. 1309 (rumi) musul salnamesi’ne göre, 4.000 nüfuslu kaza merkezinde, 2 cami, 10 mescid, 6 medrese, 5 sıbyan mektebi, 5 dârûl-aceze, 1 kışla ve 3 hamam bulunuyordu(4). bugün aşağı erbil harabe halinde olup bir tek minare ayakta kalmıştır. yukarı erbil, kale içinde hâlâ xviii. yy. hayatı yaşamaktadır. kale içindeki kale camii, hacı molla ibrahim camii, ömerağa medresesi ile şeyh şerif tekkesi halen kullanılmaktadır.

irak’da el-anbar iline bağlı kasaba. başkent bağdat’ın 70 km. batısında yer alır. fırat nehri kenarındadır.

suriye’nin başkentidir. dünya tarihi boyunca, hiç aralıksız en uzun süre kullanılan şehir olarak anılır. şu anki nüfusu yaklaşık 2 milyondur.


en bilinen tarihi mekanlardan biri emevi camiidir. ayrıca, bazı müslümanlar arasında ahir zamanda mehdi’nin ve isa’nın bu camiye ineceği inancı vardır.

çin cumhuriyeti’nin başkenti ve tayvan adasının en kalabalık şehridir. taipei merkez (ilçeleri hariç) nüfusu 2.619.022’dir (2005 istatistikleri). tayvan’ın en önemli ticaret, siyaset ve kültür merkezidir.

isveç’de bir şehir. uppsala län eyaleti’nin başkentidir.

138.308 nüfusu olan uppsala (2005), nüfus olarak ülkenin, stockholm, göteborg ve malmö’den sonra dördüncü büyük şehridir.

isveç’in başkenti ve en büyük şehri olan stockholm, idarı olarakta stockholm şehri resmi adıyla stokholm bölgesi’ne bağlıdır.

başkent olması münasebetiyle hükümet, parlamento ve devletin en yüksek temsilcisi kral 16. carl gustaf’in şehridir. yazılı belgelerde stokholm adına ilk rastlama tarihi 1252 yılıdır. etimolojik olarak; -holm = kütük –stock = adacık, yanı kütükadaşı anlamına gelmektedir. şehir, birger jarl tarafından isveç’i yabancı gemici akımlarından ve en büyük şehir sigtuna üzerinden yapılan baskınlardan korumak için kurulmuştur. yapılan ilk bina baltik deniziyle mälaren gölü arasındaki deniz trafiğini kontrol amacıyla yapılmış olan kaledir. takip eden 20 yılda magnus ladulåş tarafından geliştirilen kent, 1270 yılında kitaplara önemli bir ticaret şehri, 1289 yılında ise isveç’ın en kalabalık şehri olarak girmiştir. 15. yüzyılda ilk nüfus sayımı yapılmış ve şehrin 1100 ev ve 6000 nüfustan mürekkep olduğu anlaşılmıştır.

12 üniversiteli şehir pek çok kültür enstitüsü, onlarca opera, bale, tiyatro binası sahibidir. drottningholm sarayı ve büyük mezarlık unesco dünya mirasidir. 1912 yılında yaz olimpiyatları’na ev sahipliği yapan şehir, 1998 yılında avrupa kültür başkenti ilan edilmiştir. 1975 ve 2000 yıllarında da erovizyon şarkı yarışmasını organize etmiştir.

isveç’in güney sahilinde bulunan bir liman kentidir. nüfusu 270.000 olan malmö isveç’in 3. büyük kentidir. danimarka’nın başkenti kopenhag ile arasında uzaklığı 20 kilometre olan bir boğaz mevcuttur.

çok sayıda göç alan kentin, %25’ine yakını isveç dışında doğmuştur. tahmini olarak nufüsünün %16’sı müslümandır.

isveç’in ikinci ve iskandinavya’nın dördüncü büyük şehridir. göteborg şehir merkezinin 485.000, metropolitan bölgesinin ise yaklaşık 820.000 nüfusa sahip olduğu tahmin edilmektedir. stockholm’den sonra isveç’in ikinci büyük şehridir. göteborg 60.000 üniversite öğrencisiyle iskandinavya’nın en çok öğrenci barındıran şehridir.
isveç’in ikinci ve iskandinavya’nın dördüncü büyük şehridir. göteborg şehir merkezinin 485.000, metropolitan bölgesinin ise yaklaşık 820.000 nüfusa sahip olduğu tahmin edilmektedir. stockholm’den sonra isveç’in ikinci büyük şehridir. göteborg 60.000 üniversite öğrencisiyle iskandinavya’nın en çok öğrenci barındıran şehridir.

zimbabve coğrafyasının ortalarında yaklaşık 137,000(2002) nüfuslu midlands eyaletine bağlı şehir.1894’te dr. leander starr jameson tarafından keşfedilmiştir.

zimbabve’nin orta güney kesiminde midlands eyaletine bağlı bir kent. yakınındaki asbest madeni en önemli gelir kaynağıdır. 1920’de köy olarak kurulmuş, 1930’da kasabaya dönüşmüş, 1940’ların sonunda ise il statüsü kazanmıştır.

lübnan’ın güneyinde cenub vilayetinin merkezi olan şehir.

lübnan’ın başkenti beyrut’un güneyinde akdeniz sahilinde yer alan şehrin nüfusu 200.000’dir

antik çağda önemli bir fenike şehri olan sayda’nın eski ismi sidon’dur. tarih boyunca değişik devletlerin idaresinde kalan sayda 1517’de yavuz sultan selim zamanında osmanlı toraklarına katıldı. 400 sene türklerin idaresinde kalan şehir i. dünya savaşından sonra fransızların idaresine girdi. daha sonra da bağımsız olan lübnan’ın bir şehri haline geldi.

lübnan’ın güneyinde nebatiye vilayetinin merkezi olan şehir.

uzun yıllar osmanlı idaresinde kalan nebatiye i. dünya savaşından sonra fransız manda yönetimine girdi. daha sonra da fransa’dan bağımsızlığını kazanan lübnan’ın bir şehri haline geldi. nebatiye’de biri 16. asırda inşa edilmiş iki tarihi cami bulunmaktadır.

lübnan’ın başkentidir. nüfusu 1,5 milyonun üzerinde olan beyrut, deniz etkisinden biraz korunan bir körfezin kıyısındadır.

beyrut’ta tipik bir akdeniz iklimi görülür. uzun yıllar ortadoğu’nun ekonomik, fikri ve kültürel merkezi olan beyrut, 1970’lerden sonra başlayan toplumsal ve siyasal karışıklıklar ve bu yüzden patlayan lübnan iç savaşı (1975-1991) sonucu bu özelliğini kaybetmiştir.

beyrut, osmanlı döneminde planlı bir gelişme göstermişti. 1943’te lübnan’ın bağımsızlığını kazanmasından sonra gelişigüzel ve hızlı bir büyüme dönemine girmiştir.

iç savaştan önce beyrut nüfusu içinde hıristiyan ve müslümanların sayısı hemen hemen eşitti. şimdi müslümanlar çoğunlukta. halkın büyük çoğunluğunu meydana getiren araplar, lübnanlıları, filistinli mültecileri, suriyelileri ve başka göçmen arap cemiyetleri de içine alır. en büyük ve tek etnik azınlık hıristiyan ermenilerdir. ama hırıstiyan araplar gibi iç savaş yüzünden ve sonrasında sayıları göçle azaldı ve azalmaya devam etmektedir.

beyrut’un doğusu hıristiyan, batısı ise müslüman çoğunluktadır. eskiden müslüman topluluğun çoğunluğu sünni iken 1960’lardan sonra göçler sonucu şiilerin sayısı giderek artmıştır. batı beyrut’un bazı bölümlerinde küçük dürzi toplulukları da yaşar.

beyrut, 1950-70 yılları arasında ortadoğu’nun gözbebeği idi. lübnan’ın serbest ekonomi ve döviz sistemi, altın esasına dayalı istikrarlı ve konvertibl parası, banka hesaplarının gizliliğini sağlayan kanunları, çekici banka faizleri beyrut’u arap zenginlerinin bankacılık merkezi haline getirdi. ayrıca deniz ve hava yoluyla dünyaya açılması ve yabancı firma ve bankalar içinde ortadoğu’ya girmek açısından ideal bir üs olan beyrut, serbest liman bölgesiyle ortadoğu’nun en büyük antreposu oldu. şehirdeki beyrut amerikan üniversitesi, saint joseph üniversitesi, lübnan üniversitesi ve beyrut arap üniversitesi arap ülkelerinden pekçok talebeyi beyrut’a çeken bir faktördü. ancak 1970’lerden sonra başlayan iç karışıklıklar ve arap-israil savaşı’ndan sonra filistin kurtuluş örgötünün (fkö) karargahını buraya taşıması ve devlet otoritesinin ve düzeninin zayıflaması beyrut’un cazibesini kaybettirdi. bu toplumsal ve siyasal karışıklıklar gittikçe artarak 13 nisan, 1975’de iç savaşa yol açtı. iç savaş beyrut’un çok ağır maddi hasarına ve can kaybına yolaçtı. savaş 1991 yılında sona erdiğinde beyrut bir harabeye dönüşmüştü ve 150.000 lübnalı can vermişti. kentin merkezi onarlımasına ve maddi olarak biraz toparlanmasına rağmen geleceği hala belirsizdir. 12 temmuz 2006 tarihinde başlayan 2006 israil-lübnan krizi’nde israil’in hava saldırıları sırasında beyrut kenti, özellikle güney kısmı ağır hasar görmüştür.

lübnan cumhuriyetinin cebeli lübnan vilayetinin merkezidir. lübnan cumhurbaşkanının bürosu olab baabda sarayı burada yer almaktadır.