angelus

norveç ’in hardanger bölgesinde bir buzul. kapladığı 214 km² alanıyla kıta norveç’in jostedalsbreen ve svartisen’den sonra üçüncü büyük buzuludur. buzulun kesimleri alt gruplara alan dağılımı olarak şu şekilde ayrılır: kuzey folgefonna 25 km², orta folgefonna 9 km² ve güney folgefonna 180 km².

norveç ’ te avrupa ’nın en büyük kara buzulu jostedalsbreen’in batıdaki yan kolu.

buzul, sogn og fjordane eyaletinin kuzeyinde, jostedalsbreen milli parkı ’nda sogne fyordu ’nun kuzey kısmında bulunur.

norveç ’in svalbard adalar topluluğunun ikinci en büyük adası nordostland üzerinde bulunan buzuldur. alansal olarak avrupa’nın en büyük buzulu. kapladığı alan 8.105 km² (vestfonnna ile beraber 8.492 km²)olup, hacimsel olarak vatnajökull’den sonra avrupa’nın en büyük ikinci buzuludur.buz katmanının kalınlığı 400 m’yi bulur. austfonna antarktika ve grönland’dan sonra en geniş buz alanıdır.

lötschen vadisi ’nin en arka kısmında bulunan bir vadi buzulu. isviçre ’nin wallis kantonu’nda bern alpleri ’nde bulunur. 6 km uzunluğunda olan lang buzulu, 9 km² lik bir alanı kaplar.

lang buzulu iki kenar koldan oluşur. bu iki koldan büyük olanı anen buzulu adını taşır ve kaynağı deniz seviyesinden 3890 m yüksekteki buzul kaplı mittaghorn’un güney kanadıdır. bu kol 1 km genişliğinde buz akıntısı olarak kuvvetli bir eğim ile güneyden yamaş aşağı akar. ikinci kol 3173 m yüksekliğindeki buzul geçidi lötschen boşluğu ’ndan başlar ve schinhorn ’un kuzey etekleri boyunca güneybatıya akar. aşağı kısımlarında lang buzulu sadece yaklaşık 500 m genişliğindedir. büyük kısmı sürüklediği materyal ile kaplı buzul dili deniz seviyesinden 2.050 m yüksekliktedir. buzul dili , lötschen vadisi ’nden rhône nehri ’ne akan lonza nehri’ne açılır.

19. yüzyıl ortalarındaki küçük buz çağı süresince en yüksek seviyesine ulaştığı zamandan beri lang buzulu yaklaşık 1 km geri çekilmiştir. lang buzulu ’nu aletsch buzulu sisteminden doğuda ayıran, anen sırtı’daki kayalık düzlemde , lötschen boşluğu kıyısında, isviçre alpler klubü ’nün 3240 m yüksekte hollandia kulübesi bulunur. burası lötschen vadisi’nden jungfraujoch’a veya daha doğuda grimselpass ’a giden buzul turu rotaları için önemli bir etap noktası olarak hizmet eder.

isviçre ’nin wallis kantonu’nda bern alpleri’nin güney kanadında bir vadi buzulu. 16 km uzunluğu ile alpler ’in en uzun ikinci buzuludur. ama bununla birlikte buzul üst kısımlarda ortalama sadece 1 km genişliğinde olup, aşağı kısımlarda hatta 500 - 700 m civarındadır. kenar buzullarıyla beraber fiescher buzulu 33 km² lik bir alanı örter.

buzulun çıkış noktası deniz seviyesinden 4000 m yüksekte, büyük fiescherhorn’un doğu yamacıdır. ilk 2 km içerisinde 700 m lik bir rakım kaybettikten sonra, az bir eğim ile güney istikametinde akarak, grünhorn ve wannenhorn’un batısı finsteraarhorn ’un kayalık yamacının doğusundan kıvrılır. bu esneda iki taraftan daha küçük yamaç buzulları da buzula katılır. finsteraarrothorn’un güney eteğinde (3530 m de) doğudan, toplam 5 km uzunluğundaki studer- ve galmi buzulları sistemi katılır ki bunlar da hemen hemen fiescher buzulu genişliğindedir.

aşagıdaki kesiminde fiescher buzulu, derin bir vadinin içinden , batısında wannenhorn, doğusunda wasenhorn’un sırtı arasında kalarak güneye doğru akar. yazın kar katmanı tamamen eridiğinde kendisini "gri" bir buzul olarak gösterir. orta buzultaşı’nın (moren) yassı çakılı ve dik yamaçlardan kayarak düşen kaya kırıkları ile örtülüdür. bu zamanda buzul dili deniz seviyesinden yaklaşık 1700 m yüksektedir. burada buzulyatağı, akarsu olarak ortaya çıkar ve fiesch bölgesinde rhône nehri’ne açılır.

küçük buz çağı süresince fiescher buzulu 1 km daha uzundu ve buzul dili bölgesi önemli bir hacime sahipti. 1950’li yıllarda dilin bu gerikalan bölümü erimiştir.

fiescher buzulunun yaklaşık 100 m üzerinde bulunan finsteraarhorn’un güneybatı yamacında, isviçre alpler klubü ’nün (sac) 3048 m de fiescher kulübe ’si vardır. burası jungfraujoch’dan ya da lötschen vadisi ’nden grimselpass’a kadar yapılan çok günlü buzul turlarında ara istasyon olarak hizmet eder.

wallis alpleri ’nde saas fee idari bölgesi sınırlarında bulunan mischabel dağ grubunun, doğu yamacında yayılım gösteren bir sıradağ buzulu. buzul 5 km uzunluğunda olup, birçok kayalık kabugadan geçen yukarı kesiminde 6 km genişliğe ulaşır. toplam 17 km² alanı kaplar.

buzul kuzey-fee buzulu ve güney-fee buzulı olarak bölümlere ayrılır. kuzey-fee buzulu’nun kaynağı 3400 m den 3800 m ye kadar yükseklikte, mischabel grubunun dik doğu kanadının altlarında bulunur. yer yer % 50 üstünde eğim ile uçurumlaşmış şekilde 2 km uzunluğunda ama sadece 200-300 m genişliğinde, 1950 m yükseklikteki diline akar. bu dilin bir bölümü 1954 yılında bir dağ kayması sonucu dökülmüştür. takip eden 30 yıl içinde buzul yayılmış ve kayma bölgesinin üzerindeki enkazdan geçmiştir. !988 yılından beri buzun hızlı bir geri çekilişi gözlemlenmektedir.

güney-fee buzulu alphubel (4208 m ) ve allalinhorn ’un (4027 m) kuzeydoğusunda, daha doğrusu kuzey kanadında oluşur. kuzey-kuzeydoğu istikametinde akar 2500 m yükseklikte birçok buzul dili ile sona erer. iki buzul da, saas vadisi ’nden rhône nehri’ne açılan ve saaser vispa nehri’nin yan kolu olan feevispa ’yı besler.


eisgrotteküçük buz çağı’nın yüksek evresinde ,19. yüzyıl ortalarında fee buzulu kısmen vadi çanağına, saas fee ’nin ardına kadar uzanıyordu.

fee buzulu, isviçre’nin en önemli yaz kayak bölgesini oluşturur. iki teleferik hattı bağlantısı vardır. fee buzulu’ndaki buz mağarası önemli bir turizm unsurudur.

alansal açıdan alpler ’in en büyük ve en uzun buzulu. wallis kantonu ’nda bern alpleri’nin güney çatısında , isviçre ’de bulunur. buzul 23.6 km uzunluğunda (2002) olup 117.6 km² lik bir alanı örter. yaklaşık 27 milyar ton buzdan oluşur.

izlanda’nın en büyük buzulu. aynı zamanda avrupa’nın hacimsel anlamda en büyük buzuludur.vatnajökull, 8.100 km² ile (izlanda’nın yaklaşık % 8’ine tekabül eder) norveç’teki austfonna buzulundan sonra avrupa’nın alansal olarak ikinci büyük buzuludur. aslında topografik olarak her ikisi de bir kara parçası üzerinde buz takkesi olarak kendilerini gösterseler de, buzul olarak kabul edilirler.

buz tabakasının kalınlığı yer yer 1000 m’yi bulur. ada’nın birkaç aktif volkanı buzulun altında kalır. bu dağların arasında 500 ile 800 m’lik vadiler vardır.12 eylül 2004 yılında skaftafell milli parkı’nın genişletilmesiyle vatnajökull’ün % 50’den fazlası millî park sınırlarına dahil olmuştur.

yeni zelanda’daki güney alpleri’nde bir buzul grubunun en büyüğüdür. yayılımı, mackenzie teknesi’ne yönelen güney ve doğu istikametlerine doğru gerçekleşir. tasman buzulu, 27 km uzunluğunda ve 3 km genişliğinde olup, tamamı mount cook milli parkı içinde yer alır.

buzul, güney istikametinde minarets peak’in güney yamacına ve zirvesi buzula sadece 5 km mesafede olan cook dağı’nın (aoraki) doğu kanadına doğru yayılır. tasman buzulu kuzeydoğudan murchison buzulu’nun erimiş buzul suyu ile buluşur.

her iki buzulun erimiş suları, hooker buzulu ve müller buzulu gibi, güneye akan ve pukaki gölü’ne dökülen tasman nehri’ne açılır. su, witaki nehri üzerinden oamaru’nun doğusunda büyük okyanus’a dökülür.

arjantin’in patagonya bölgesinde bir buzul. ismini patagonya araştırmacısı perito moreno’dan alır. el calafate şehrine 80 km mesafede olup, bu buzula yapılan ziyaretler için el calafate şehri çıkış noktasını oluşturur.

perito moreno buzulu antarktika ve grönland dışında az sayıda bilinen buzullardan biri olup, sürekli büyüyen bir buzuldur. bunun sebebide pasifik okyanusu ’ndan gelen bulutların and dağlarını aşamayarak buraya çok kuvvetli yağış bırakmasıdır. 60 km geriye uzanan buzullar nehir gibi günde yaklaşık 1 m ilerler. bu, masif kütlede sürekli çatırdamalara ve ses oluşmasına sebebiyet verir. yaklaşık 60 m yüksekliğe (hemen hemen boğaz köprüsü yüksekliği) ve 5 km genişliğe sahip devasa bir kütle olan perito moreno, lago argentino adlı göle açılır ve burada uç noktaları parçalanır. her 4 ila 10 yıl arası büyük parçalanmalar gerçekleşir ki bu tabiyat şovu her yıl buraya binlerce turisti çeker. bu olay 1988, mart 2004 ve son olarakta mart 2006 yılında gerçekleşmiştir.

buzul, daha önce buzulu keşfeden alman jeolog rudolph hauthal’in verdiği isim ile "bismarc buzulu" iken daha sonra arjantinli araştırmacı francisco pascasio moreno anısına, verdiği hizmetlerden ötürü onurlandırmak gayesi ile değiştirilmiştir.

yeni zelanda ’nın güney adasında westland milli parkı ’nda bir buzul. 1865 yılında alman kaşif julius von haast tarafından avusturya imparatoru i. franz josef ’in adı ile adlandırılmıştır. güney komşusu fox buzulu gibi. yeni zelanda alpleri’ den (southern alps) beslenir. kolları waiho river üzerinden tasman denizi ’ne akar.

patagonya’nın devasa büyüklükteki kıtasal buzul bölgesidir. andlar’ın bir parçası olup hem şili hem de arjantin sınırları içinde yer alır.

yaklaşık 350 km uzunlukta olup coğrafi olarak 48º20’ s paralelinden 51º30’ s paraleline kadar uzanır. alanı yaklaşık olarak 16.800 km² tutar. bunun 14.200 km² şili bölgesinde 2.600 km² ise arjantin bölgesinde yer alır.

ilk araştırmalar, 1943 yılında şili hükümetinin askeri uçaklarla bölgenin havadan fotoğraflarını çekmesiyle başlamıştır. daha sonra bölge federico reichert ve alberto de agostini’nin bilimsel gezileri ile araştırılır. buna rağmen kenar kısımların büyük bir bölümüne bügüne kadar ulaşılamaıştır.

şili’nin patagonya topraklarında bir buzul.

punta arenas’ın 247 km. kuzeyindeki puerto natales şehri yakınlarındaki ultima esperanza (son umut) fiyortu üzerinde bulunur. buzula fiyort üzerinden tekne yolculuğu ile ulaşılır.

buzul bernardo o’higgins milli parkı’nda bulunan 2.035 m. yükseklikteki balmaceda dağ’ından aşağıya, ultima esperanza fiyortuna iner. 1980’li yıllarda deniz seviyesinde olan buzulun ayağı günümüzde küresel ısınma etkisiyle yükseklere çekilmiştir.

jül sezar tarafından m.ö. 46 yılında kabul edilen ve batı dünyasında 16. yüzyıla kadar kullanılan takvimdir. artık yıl hesaplamasındaki ufak bir fark sonucu yaklaşık her 128 yılda bir günlük bir kayma oluşturduğu için, yerini gregoryen takvimi almıştır.

jül sezar, takvimdeki karışıklıkları çözmesi için mısırlı astronomi bilgini sosigenes’e emir verir. o zamanlarda 1 yılın 365 gün 6 saat sürdüğü biliniyor. sosigenes de çözüyor: her yıl 365 gün çekecek. her yıldan 6 saat artacak, artan saatler 4 yılda bir takvime eklenecek o yıl 365 + 24 saat = 366 gün olacak. 366 gün 12 eşit parçaya bölünmediği için 6 ay 30 gün, diğer 6 ay 31 gün çekecek. peki 365 gün çeken yıllarda aylara göre dağılım nasıl olacak ? sezar emir veriyor : 365 gün çeken yıllarda en son aydan 1 gün düşülsün.

o zamanlar yılbaşı mart ayında, yani şubat yılın son ayı. (september=7, october=8, november=9, december=10 da buradan geliyor) böylece şubat ayı, 4 yılda bir 30 gün, diğer yıllarda 29 gün olmuş.

sezar, bununla da yetinmeyip aylardan birine kendi ismini vermiş: julius, yani july (temmuz). sonradan imparator olan augustus, sezar’dan aşağı kalmamış ve sonraki aya kendi ismini vermiş: august (ağustos). ancak julius sezar’in ayı 31 günken augustus’un ayı 30 gün olur mu ? o da emir vermiş : yılın son ayından 1 gün daha alın, benim ayımı da 31 gün yapın. şubat’tan 1 gün daha alınmış ve ağustos’a eklenmiş, şubat ayı, 4 yılda bir 29 gün, diğer yıllarda 28 gün, sezar’in ayı temmuz ve augustus’un ayı ağustos da peş peşe 31 gün çeker.

tarih boyunca insanlar toplumsal ve ekonomik işlerin düzenlenmesi için sanal zaman birimlerini saat, gün, hafta, ay, mevsim, yıl başlangıç ve bitiş tarihlerini belirlediler, takvim şeklinde bunları tespit edip uyguladılar.

zamanın belirlenmesinde güneş, dünya ve ay hareketleri esas alındı.

tanzimata kadar hicri takvim kullanılırken, tanzimatta yılbaşı mart ayına alınarak rumi takvime geçildi. takvimler arasında zaman farkı vardı. hicri ile miladi takvim arasında 11, rumi ile miladi arasında 13 gün fark vardı. cumhuriyette miladi takvime 26 aralık 1925’de geçildi. 1 martta başlayan mali takvim uygulaması ise 1983’e kadar devam etti.

2006 miladi yılında, hicri yıl 1427, rumi yıl 1422’yi göstermektedir. takvimlerdeki eksik yılları ilk düzelten sezar’dır. sezar peş peşe gelen 4 yılın ilk üçünü 365, sonuncu yılı 366 yaptı. iö 45 yılını 85 gün artırdı, bu takvim jülyen takvimi olarak 1600 yıl kullanıldı. 13. gregorius 1582’de 4 ekimden 15 ekime atlatarak yılı 10 gün kısalttı, artıkyılları kaldırdı, peş peşe gelen 4 yüzyılın üçünün normal ve 400 tam bölünen yüzyıl başlarının artıkyıl olacağını kararlaştırdı. bu gregoryen takvimine göre 1700, 1800, 1900 normal, 2000 artıkyıl oldu. 1 ocak yılbaşı olarak tespit edildi. evrensel, uluslararası ortak takvim gregoryen takvimidir, islam dünyasının bir bölümünde hicri takvim kullanılmaktadır.

rumi takvim, mali takvimdir. bu, jülyen takvimine göredir. tanzimatta resmi olarak rumi takvime geçildi. yılbaşı mart idi. 1870’e kadar hicri takvimin de kullanılması ikiliğe yol açmıştı.

çarşamba ile cuma arasında olan, haftanın dördüncü günüdür. perşembe, farsça-süryanice beşinci gün anlamındaki "penc-şenbe" sözcüğünden gelir, çarşamba sözcüğüne uyaklı olarak perşembe olarak söylenir.

haftanın üçüncü günüdür. salı’dan sonra; perşembe’den önce gelir. sözcük, farsça-süryanice dördüncü gün anlamında "çıhar-şenbe/ çeharşenbe/çarşanba" sözcüğünden gelir.

eski türkçe’de bu günün adı törtünç >>> dördüncü dür.

, pazartesi ile çarşamba arasında haftanın ikinci ya da üçüncü günüdür.

salı gün adı dilimize iki ayrı dilden gelmiştir; ilki arapça üçüncü gün anlamında sellase, selase sözcüğü, ikincisi de farsça-süryanice gene üçüncü gün anlamında seşenbe sözcüğüdür.

eski türkçe’de bu güne ’üçünç denir.

abd’de seçimler genellikle salı günü yapılır.

yunan lılar istanbul’un düştüğü gün olduğu için salı gününü uğursuz sayarlar.

pazar ve salı arasında haftanın bir günü; pazar ertesi, sonrası.

bu gün için anadolu’da kullanılan üç başka sözcükten birincisi; farsça-süryanice ikinci gün anlamına gelen dûşanba sözcüğünden çarşanba gün adına uyaklı olsun diye turşamba, ikincisi; pazar gününe girey ya da girâ denmesi yüzünden gireyertesi ya da giraertesi, üçüncüsü de balat ya da balad adıdır. pazar gününü pazartesi gününe bağlayan geceye balat akşamı ya da turşamba akşamı denir.

’pazartesi gününün eski türkçe adı ikinç tir.

avrupa ve güney amerika’da ve de uluslararası ölçütlere göre haftanın ilk günü.
arapça, ermenice, yunanca, ibranice, farsça eski türkçe portekizce’de ikinci gün anlamına gelir.
çağdaş toplumlarda ilk iş günü.

#457777