angelus

antik roma’da, görünen çok katlı bir yapı çeşitidir. alt katlar alışveriş ve eğlence mekanları (taverna) amaçlı kullanılırken, üst katlar konaklama amaçlı yapılmıştır. romalılar insula ile çok katlı yapı yapan ilk uygarlık olmuşlardır. günümüzde en çok roma ve ostia’da insula kalıntıları görülmektedir.

roma kentlerinde kısa sürede oluşan önemli büyüklükte şehirleşme, merkeze yakın konaklama yerlerine yoğun bir talep oluşturdu. bu bölgelerdeki özel evlerin değerinin çok artması üzerine günümüzdeki apartman benzeri yapılar oluştu. bu amaca uygun olması için bu yapılar genellikle olabildiğince masraftan kaçınacak biçimde yapılmıştı. bu sebepten dolayı, juvenal adı verilen dönemin satirik edebi eserlerde insula yapıları yıkılmaya ve yangınlara karşı zaaflarıyla geçmektedir. üst katlardaki odalar, özellikle yangın gibi durumlarda güvenli olmaması sebebiyle daha ucuza kiralanmaktaydı.

insulalar altı veya yedi katlı olarak inşaa edilmekteydi. kat ve yükseklik kısıtlaması gelmeden önce 8 ve 9 katlı yapılarda yapılmıştır. 6, 7 katlı tek bir insulada, 400 metrekarede 40 kadar kişi yaşamaktaydı.

romalıların 4. yüzyıl sonlarında devleti daha kolay idare edebilmek için uyguladıkları sistemin ismidir. bu sisteme göre imparatorluk idari açıdan iki kısma ayrılıyor ve her birinde iki augustos hâkim oluyordu. her iki augustos kendilerine birer sezar atayacaktı. augustosların görev süreleri dolduğunda bu sezarlar yeni augustoslar olarak idarenin başına geçeceklerdi. 395 yılında imparator theodosios, devletin doğu ve batı kanadının yönetimini iki oğlu arcadius ve honorius arasında paylaştırarak bu sistemi ilk olarak uygulayan kişi olmuştur.

mö 509’da kurulan roma cumhuriyeti ve onun devamı roma imparatorluğu’nun başlıca yönetim meclisiydi. batı roma imparatorluğu 5. yüzyılda sona erdiyse de roma senatosu 6. yüzyılın sonlarına kadar toplanmaya devam etmiştir. senatus kelimesi latince’de yaşlı anlamına gelen senexden gelir. etimolojik olarak senato "yaşlılar meclisi" demektir.

roma mitolojisine göre alba longa’nın kralı, procas’ın oğlu ve rea silvia’nın babasıdır.

kardeşi amulius tarafından tahttan indirilmiştir. amulius oğullarını da öldürmüştür. ancak numitor’un torunları romulus ve remus amulius’u öldürüp numitor’u tekrardan tahta çıkarmışlardır.

81-96 yılları arasında esquilino ve celio arasındaki vadide imparator domitian tarafından yaptırılan ve aynı zaman da çevresinde cumhuriyet ve augustus döneminden de yapılar bulunan roma’nın en büyük gladyatör arenasıdır.

antik roma’da imparatorun altında seçilmiş en üst düzey devlet başkanı ünvanıdır. bu ünvan aynı zamanda 1799 ile 1804 arasında napolyon’un devrimi öncesi fransa’da görev alan devlet başkanlarına verilmiştir.

romalı general ve kariyeri boyunca eşi benzeri görülmemiş biçimde yedi kere konsül seçilmiş siyasetçi. topraksız vatandaşların askere alınması ve lejyonların piyade taburları şeklinde yeniden örgütlenmesi gibi çarpıcı reformalarla da tarihe geçmiştir.

203 ve 211 yılları arasında imparator septimius severus döneminde yapılmış olan antik roma’nın yekpare mermer haritası. eser orijinalinde 18 m genişliğinde ve 13 m yüksekliğinde olup, barış tapınağı’nın iç duvarlarına monte edilmiş 150 mermer levha üzerine oyulmuştur.

yaklaşık olarak 1/240 ölçeğinde yapılmış olan eser üzerinde, roma şehir merkezindeki neredeyse bütün insula, tapınak ve hamam’larının zemin planları yeterince detaylandırılmış olarak görülebilir. planın sınırları, günümüz fiziki ya da politik haritalarında olduğu gibi değil mermer üzerindeki boşlukların, elverdiği ölçüde doldurulmasıyla belirlenmiştir.

plan, ortaçağ’da mermer taşların yapı malzemesi ya da kireç yapmak için kullanılması nedeniyle aşamalı olarak tahrip edilmiştir. planın orijinal yüzeyinin yaklaşık % 10’u, sonradan yaklaşık bin mermer parçanın birleştirilmesiyle yeniden elde edilmiştir.

(bkz: forma urbis romae)

aynı rütbe, makam veya mevkiye sahip kimseler arasında en kıdemli olanı belirtmek amacıyla kullanılan bir terimdir.

bahsi geçen kişinin teknik anlamda diğerlerine eşit olduğunu ama diğerleri tarafından özel bir önem veya otoriteye layık görüldüğünü belirtir. bazı durumlarda, grubun gayriresmi veya gizli lideri anlamında da kullanılır.

roma’da antik bir hipodrom ve kitlesel eğlenceler için toplanma yeri.

roma tarihi boyunca, roma cumhuriyeti ve roma imparatorluğu lejyonları ve destek birlikleri tarafından giyilen ağır askeri sandalet’lerdir.

sandaletler deriden yapılırdı ve ayağın merkezinden ve bileklerin üstünden bağlanırdı. buna ek olarak, 80 - 90 arasında değişen yuvarlak başlı demir kısa çiviler üç amaç için tabanın içine çekiçlenirdi:

caligae’yi güçlendirmek için,

askerlere daha iyi çekiş sağlamak için,

caligae’yi silahlandırmak için (askerlerin tekmeyle düşmana acı vermesini sağlamak için)

19 temmuz 64 de başlayıp yaklaşık bir hafta süren ve başkent roma’nın yüzde onunun yanmasına neden olan büyük yangın.

tarihçi tacitus’a göre büyük roma yangını 64 yılının 19 temmuz gecesi circus maximus etrafında kümelenen dükkanların arasında başlamıştı. bir çok romalının taş duvarları olmayan ahşap evlerde oturmasından dolayı yangın oldukça hızlı biçimde bu bölgelere doğru sıçradı. yangın beş gün sonra tekrar güçlenmeden önce neredeyse kontrol altına alınmıştı. tarihçi suetonius, yangının toplam altı gün ve yedi gece boyunca devam ettiğini iddia eder.yangın roma’nın on dört bölgesinden dördünü tamamen, yedi tanesini ise kısmen küle çevirdi. yangın aynı zamanda nero’nun sarayına, jupiter stator tapınağı’na ve vesta tapınağı’ndaki ocağa da zarar verdi.

roma mitolojisine göre numitor’un kardeşi ve procas’ın oğluydu. kardeşi numitor alba longa’nın kralıydı. amulius kardeşini tahttan indirip kendisi başa geçmişti. amulius numitor’un kızı rea silvia’yı vesta rahibesi olmaya zorladı, böylece rea bakire kalacak ve amulius’u devirecek evlatlar doğuramayacaktı. ancak rea mars’ın tecavüzüne uğramış ve romulus ve remus’u doğurmuştu.

amulius rea silvia’yı yeminini bozduğu gerekçesiyle canlı canlı gömmüş ve oğullarını da tiber nehrine atmıştı. ancak nehir tanrısı tiberinus ikizleri bulmuş ve onları emzirmesi için dişi bir kurta vermişti. ardından da rea silvia’yı kurtarmış ve onunla evlenmişti.

italya’da bugünkü lazio bölgesindeki antik şehir. efsaneye göre aeneas’ın oğlu ascanius tarafından kuruldu. latium’un otuz şehrinden oluşan konfederasyon üzerinde hâkimiyet kurmuştu. yeni yeni gelişen roma’ya rakipti.

likud partisi liderliği ve israil başbakanlığı görevlerinde bulunmuş devlet adamı. nobel barış ödülü sahibi.


menahem beginbegin, filistin’in ingiliz mandası altında olmasına karşı yahudi askeri direnişinde anahtar rolü oynamıştır. başbakanlığı öncesindeki sekiz seçimde de yenilgiye uğramasına rağmen 1977 seçimlerini kazanarak işçi partisinin 30 yıllık iktidarına da son vermiştir.

mısır’ın üçüncü cumhurbaşkanıdır.

mısır kralı faruk’a karşı 23 temmuz 1952’de yapılan darbeye katılarak siyaset alanında kendini tanıtan, 1960-1969 yılları arasında meclis başkanlığı yaptıktan sonra 1970’te başkan cemal abdülnasır’ın ölümü üzerine 5 kasım’da onun yerine geçen mısır devlet başkanı.

mısır’ın manûfiye eyaletine bağlı mit ebulkûm köyünde doğdu. ismi enver paşa’ya atfen verilmiştir. 1936 yılında askeri okuldan mezun olduktan sonra, mısır ordusunun çeşitli kademelerinde görev yaptı. 1952 yılında, yakın çalışma arkadaşı cemal abdülnasır’la beraber, kral faruk’u devirdikleri "hür subaylar" darbesine katıldı. darbeden sonra, kısa bir süre muhammed necip’in cumhurbaşkanlığının ardından başa geçen cemal abdülnasır’ın yardımcısı oldu. 1960-1969 yılları arasında mısır meclis başkanlığı görevini yürüttü.

nasır 1970’de ölünce, onun yerine mısır cumhurbaşkanı oldu. 6 ekim 1981’de bir askeri tören sırasında öldürülene kadar, 11 yıl mısır cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.

1973 yılında meydana gelen yom kippur savaşı’ndan sonra 1975’te sovyetler birliği ile ilişkileri kesmiş ve israil’le, kudüs’ü ziyaret ettiği 19 kasım 1977 tarihinden itibaren iyi ilişkiler geliştirmiş, 17 eylül 1978’de abd’nin arabuluculuğunda, israil’le masaya oturarak, camp david sözleşmesini imzalamıştır. bu antlaşma ile, israil tarafından altı gün savaşı’nda ele geçirilen sina yarımadası, mısır’a geri verilmiştir. barış çabalarının sonucu olarak, menahem begin ile birlikte 1978 yılı nobel barış ödülünü almıştır.

federal almanya başbakanı (1969-1974). alman sosyal demokrat partisi (spd) lideri (1964-1987).

üniversite eğitimi sırasında, genç bir sosyal demokrat olarak sürdürdüğü etkinlikler yüzünden gestapo ile başı derde girdi, tutuklanmamak için almanya’dan kaçmak zorunda kaldı.willy brandt takma adını bu sırada aldı.norveç’te gazetecilik yapmaya başladı.naziler norveç’i işgal edince bu kez isveç’e kaçtı, ii. dünya savaşı boyunca orada kaldı.savaş bitince norveç vatandaşı olarak almanya’ya geri döndü, bir süre berlin’deki norveç temsilciliğinde basın ataşeliği görevinde bulundu.

siyasal yaşama dönmek için yeniden alman vatandaşlığına geçti.bir süre spd yürütme komitesi’nin berlin temsilcisi olarak çalıştıktan sonra, 1949’da federal parlamentoya girdi.sekiz yıl sonra seçildiği batı berlin belediye başkanlığı (1957-1966) görevi dünyaca tanınmasını sağladı.sscb’nin 1958’de batı berlin’in askerden arındırılmış açık kent ilan edilmesini istemesi, özellikle 1961’de berlin duvarı’nın örülmesi karşısında kararlı bir tutum izledi.1964’te erich ollenhauer’in yerine spd başkanlığına seçildi.1961, 1965 ve 1969’da üç kez şansölyeliğe aday oldu.

hristiyan demokratlarla sosyal demokratlar arasında 1966’da kurulan büyük koalisyonda dışişleri bakanı ve şansölye yardımcısı oldu.1969 federal seçimlerinde spd’nin oylarını artırması üzerine brandt, hür demokrat parti’yle (fdp) bir koalisyon hükümeti kurdu.brandt hükümetinin ilk önemli kararı, alman markını (dm) revalüe etmek, ikincisi de nükleer silahların yayılmasını önleme antlaşması’nı imzalamak oldu.

brandt şansölye seçildikten bir yıl sonra çalışmalarını dış ilişkilerde yoğunlaştırdı.özellikle doğu almanya,doğu avrupa’nın öteki sosyalist ülkeleri ve sscb ile ilişkileri geliştirmek amacıyla ostpolitik (doğu politikası) olarak bilinen politikayı oluşturdu.bu çabaların sonucunda ağustos 1970’te sscb ile batı almanya arasında, iki ülkenin kuvvete başvurmamayı kaşılıklı olarak taahhüt ettiği ve avrupa’nın o günkü sınırlarını tanıdığı bir antlaşma imzalandı.aynı yılın aralık ayında batı almanya ile polonya arasında imzalanan saldırmazlık antlaşması, oder-neisse hattını polonya sınırı olarak kesinleştirdi.bunu eylül 1971’de berlin’in statüsüyle ilgili dört büyükler anlaşması izledi.brandt’ın polonya’yla yaptığı antlaşma önemli tartışmalara yol açtı.brandt’ın karşıtları, antlaşmanın almanya’nın ii. dünya savaşı’ndan sonra işgale uğrayan alman topraklarının yitirilmesi anlamına geldiğini ileri sürerken, yandaşları böylece iki almanya’nın yeniden birleşmesinin yolunun açıldığını ve doğu avrupa’yla ilişkilerde istikrar sağlandığını savundu.

avrupa birliği düşüncesinin sadık bir yandaşı olan brandt, avrupa ekonomik topluluğu’nun (aet) genişlemesine fransa’dan gelen itirazları kırmak için kişisel ağırlığını kullandı.birleşik krallık’ın ve öbür ülkelerin aet’ye girmesi konusunda başka bütün devlet adamlarından daha çok çaba harcadı.

mayıs 1974’te bir casusluk skandalı yüzünden istifa etmek zorunda kaldı.1976’da sosyalist enternasyonal’in başkanlığına seçildi.mart 1987’de spd başkanlığından ayrıldı.doğu ile batı arasında yakınlaşma sağlanması yönündeki kesintisiz çabalarından dolayı 1971 yılında nobel barış ödülüne layık görülmüştür.

fransız mahkemesi jüri üyesi ve hukuk adamıdır. 1968 yılında insan haklarını savunmadaki katkılarından dolayı nobel barış ödülü’ne layık görülmüştür.

amerikalı kuantum kimyageri ve biyokimyager. ayrıca kristalografer, moleküler biyolog ve tıp araştırmacısı olarak da bilinmektedir.

20. yüzyılın en önemli kimyagerleri arasında yer almaktadır. kuantum mekaniğinin kimya üzerindeki etkileri konusunda öncülük etmiştir. kuantum mekaniğinin kimya, biyokimya ve moleküler biyoloji üzerine etkilerini incelemiştir. bu çalışmalarından dolayı 1954 yılında nobel kimya ödülü’nü kazanmıştır.