firambogaz

derin ven trombozunun bir diğer adi.

derinin rengini veren pigmenti oluşturan melanosit denilen hücrelerin yapısının bozulup kontrolsüz olarak aşırı çoğalması ile oluşan deri kanseri tipidir.

(bkz: malign melanom)

ani bebek ölümü sendromu, hiçbir sağlık sorunu olmayan bir bebeğin nedeni açıklanamayan ölümü olarak tanımlanabilir. bu bebeklerde otopsiyi de içeren tüm incelemelerde ölüm nedeni saptanamaz.

(bkz: ani bebek ölümü sendromu)

vücuttaki sinir ve kasların elektriksel yöntemle izlenmesidir. hastayı fazla rahatsız etmeyecek şiddette doğrusal elektrik akımı kullanılarak, sinirlerin elektrik iletme fonksiyonları ölçülür.

(bkz: elektromiyografi)

yunanca phytos=bitki ve therapy=tedavi kelimelerinin birleşiminden oluşan bir sözcüktür ve tıbbi bitkilerle tedavi anlamına gelir.
fitoterapinin kökenleri yüzlerce yıl önceye dayanmaktadır. son yıllarda özellikle yurtdışında büyük ilgi gören bitkilerle tedavi (fitoterapi) yöntemi yurdumuzda da önem kazanmıştır. ancak her derde deva olarak görülen bitkilerin bilinçli, yerinde ve doğru olarak kullanılması gerekmektedir.

her yetişkinin bilmesi gereken hayat kurtaran bilgiler.
http://www.acilveilkyardim.com/

(bkz: saç dökülmesi)

(bkz: vertigo)

(bkz: fenilalanin icerir)

fenilketonüri nadir görülen kalıtsal metabolik hastalıklardan biridir. anne ve babasında hastalık yapmayan bozuk genleri alan bir çocuk fenilketonüri hastalığı ile doğmaktadır. anne ve babanın taşıyıcı olması halinde bu çiftin her çocuğunda görülme ihtimali % 25 dir. fenilketonüri, toplumumuzda hala yeterince bilinmemekte ve tedavi edilmediği taktirde çocuğun ömür boyu özürlü kalmasına sebep olmaktadır. bu hastalıkla doğan çocuklar proteinli gıdalarda bulunan fenilalanin isimli bir amino asidi sindiremezler, sonuçta kanda ve diğer vücut sıvılarında biriken fenilalanin ve artıkları, çocuğun gelişmekte olan beynini harab eder ve ileri derecede zeka özürlü olmasına, sinir sistemini ilgilendiren daha bir çok belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur. fenilketonüri amerika’da ve bir çok avrupa ülkesinde her 10.000-30.000 yenidoğanda bir görülmesine karşın ülkemizde 3.000-4.000 yenidoğanda bir görülmektedir. türkiye fenilketonüri hastalığının en sık görüldüğü ülkelerden biridir. ülkemizde akraba evliliklerinin sıklıkla yapılması anne ve babanın taşıyıcı olduğu bu gibi hastalıkların yüksek sıklıkta izlenmesine neden olmaktadır. akraba evliliği hastalığın görülme sıklığını artırıyor olsa da, akraba olmayan bireylerin de çocukları hastalıklı doğabilir. çünkü türkiye’de her 100 kişiden 4 ü bu hastalık açısından taşıyıcı durumundadır.

hayatın ilk bir kaç ayı içerisinde fenilketonüri hastalığı olan bebekler sağlıklı bebeklerden ayırt edilemez. fenilketonürili çocuklarda 5-6 aylardan sonra zekadaki gerileme belirgin hale gelir. akranlarından farklı olarak oturma, yürüme ve konuşma gibi becerileri kazanamazlar. beyin gelişimleri normal olmadığından başları da küçük kalır. ayrıca kusma, aşırı el, kol, baş hareketleri, havale nöbetleri, ciltte döküntüler, idrar ve terin küf gibi kokması hastalığın önemli belirtilerindendir. bu çocukların % 60’ında göz, kaş ve cilt rengi anne-babaya göre daha açıktır.

fenilketonüri hastalığı ile doğan bebeğin, beyni etkilenmeden, erken olarak tanınması çok önemlidir. bu amaçla geliştirilmiş her yenidoğan çocuğa uygulanabilen bir tarama testi vardır. doğumdan 72 saat sonra özel bir filtre kağıdına alınan 2 damla kan teşhis için yeterlidir. hasta bebek hayatın ilk günlerinde tanındığında uygun diyet tedavisi ile zeka geriliği önlenebildiği için gelişmiş ülkelerde tüm yenidoğanların fenilketonüri yönünden taranması zorunluluğu vardır.

fenilketonüri erken teşhis edildiğinde tedavi edilebilen bir hastalıktır. tedavide genel ilke gıdalar ile alınan fenilalanin miktarını azaltarak kan fenilalanin düzeyini normal sınırlar içinde tutmaktır. diyet tedavisinde fenilalanini çok azaltılmış ya da fenilalanin içermeyen özel ve ilaç niteliğinde mamaların ve tıbbi ürünlerin kullanılması gereklidir. fenilketonüri yenidoğan taraması ile saptanıp ilk 3 ayda tedaviye başlanmaz ise hastalığın şiddetine uyan zihinsel özür gelişmesi kaçınılmazdır. tedaviye mümkün olduğunca erken başlanması zihinsel performansı olumlu etkileyecektir.

hastanın belli aralarla beslenme durumu değerlendirilmeli, kan fenilalanin ve tirozin düzeyi ölçülmeli ve ölçüm düzeylerine göre diyeti ayarlanmalı, zihinsel gelişimi izlenmelidir. ilk 2 yaşta haftada iki kez, 2-4 yaş arasında haftada bir, 4-10 yaşlarda 15 günde bir, daha sonra ise ayda bir kez kan fenilalanin düzeyi ölçülmelidir. kan fenilalanin düzeylerinin 0-12 yaş arası 2-6 mg/dl,12 yaşından sonra 2-11 mg/dl, fenilketonürili hastanın gebeliği süresince ise 2-4 mg/dl değerleri arasında tutulması gerekir.

tedavi en az beyin dokusunun en hızlı geliştiği hayatın ilk 8-10 yılı boyunca çok iyi şekilde uygulanması gerekmekle birlikte diyet tedavisi yaşam boyu olmalıdır. yenidoğan döneminde diyet tedavisi başlanmış fenilketonürili hastalar, yetişkin olduklarında diyeti bırakırlarsa algılamada güçlük, dikkat azalması gelişmektedir.
anne sütü bebeklerin büyüme ve gelişmesi için gerekli olan bir besindir. fenilketonürili bebekler de anne sütü ile birlikte fenilalaninsiz karışımlar (tıbbi mama) kullanılarak ve kan fenilalanin değerleri yakından izlenerek beslenebilirler. yapılan çalışmalar yaşamın ilk yıllarında anne sütü alan fenilketonürili bebeklerde büyüme ve zihinsel gelişimin daha iyi olduğunu göstermektedir.

bu hastalığın zamanımızdaki tek tedavi yolu fenilalaninden kısıtlı diyettir ve bu diyet tedavisinin aile, metabolik hastalıklarda uzmanlaşmış çocuk hekimi, diyet uzmanı ve laboratuar uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından izlenmesi gerekmektedir. tedaviye uymayan hastalarda zihinsel ve gelişimsel bozukluklar olabileceği için hasta sahibi olan ailelerin diyeti çok iyi öğrenmesi gerekmektedir. annenin ilk çocuğu hastalıklı olarak doğmuş ise ikinci bebeğin daha anne karnında iken hasta olup olmadığının belirlenmesi yani anne karnında erken tanı mümkün olabilmektedir.


dr. alper soysal- çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı
http://www.almanhastanesi.com.tr

1957’de trabzon’da doğdu. ilk ve orta tahsilini aynı kentte yaptıktan sonra atatürk üniversitesi edebiyat fakültesi türk dili ve edebiyatı bölümü’nü bitirdi (1979). dört yıl lise öğretmenliği yaptı. karadeniz teknik üniversitesi fatih eğitim fakültesi türk dili ve edebiyatı eğitimi bölümü’ne öğretim görevlisi olarak girdi (1985). orhan okay yönetiminde sürdürdüğü halide edib adıvar’ın romanlarının teknik açıdan tahlili konulu doktorasını tamamladı (1987). aynı bölümde öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı. şair nigâr hanım konulu çalışmasıyla doçent oldu (1995). 1998’den itibaren aynı fakültede açılan türkçe eğitimi bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapmakta olan nazan bekiroğlu 4 mayıs 2001’de profesör oldu. çeşitli dergilerde çok sayıda bilimsel makale, deneme ve öyküsü yayınlandı.
kişisel internet sitesi: www.nazanbekiroglu.net
eserleri

öykü:
nun masalları (dergâh yayınları 1997)

roman:
isimle ateş arasında (timaş yayınları 2002)

inceleme-deneme:
şair nigâr hanım (inceleme; iletişim yayınları 1998)
halide edib adıvar (inceleme; şule yayınları 1999)
mor mürekkep (deneme; iyiadam yayınları 1999)
yusuf ile züleyha (şark mesnevîsi, timaş yayınları 2000)
mavi lâle (deneme, iyiadam yayınları 2001)
cümle kapısı (deneme, timaş yayınları 2003)
http://www.edebiyatturk.net/

28 haziran 1945’te ankara’da doğdu. istanbul arnavutköy kız kolejini bitirdi. istanbul üniversitesi hukuk fakültesi ile edebiyat fakültesi felsefe bölümü’nü bitirmeden ayrıldı. 1965-1968 arasında turizm ve tanıtma bakanlığı’nda çevirmen olarak çalıştı. evlendikten sonra görevden ayrılıp sadece yazılarıyla ilgilendi. 1977’de amerika’da iowa üniversitesi’nde konuk öğretim üyesi olarak bulundu ve bir sömestr yaratıcı edebiyat dersi verdi. yazmaya lise öğrenciliği yıllarında hikaye çalışmalarıyla başladı. ilk öyküsü "monte hristo" varlık dergisinde yayınlandı. 1975’te ilk kitabı "ah bayım ah" basıldı. öyküleri ingilizce, fransızca, almanca, italyanca, japonca, çekçe, urduca ve hintçe’ye çevrildi. 1986’da öykülerinden bir demet almanca olarak almanya’da yayınlandı. güneş ve cumhuriyet gazetelerinde köşe yazarlığı yaptı. 1978’ten beri türkiye yazarlar sendikası üyesi. aynı zamanda uluslararası pen üyesi. eserlerinde ironi ve eleştirinin ağır bastığı gerçekdışı bir evren yaratır. düşle gerçeğin, yaşananla tasarlananın iç içe örüldüğü öykü ve romanları zengin bir düş gücünün ürünüdür.
eserleri

öykü:
ah bayım ah (1976)
geceyi tanıdım (1979)
kız öpme kuyruğu (1982)
hazır dünya (1984)
eski gece parçaları (1986)
yoldan geçen öyküler (1987)
aşk artık burada oturmuyor (1989)
kuş kafesindeki tenor (1991)
elyazması rüyalar (1999)
beyoğlu’nda gezersin (2005)

roman:
pasifik günleri (1981)
orphee (1983)
yıldızlar mektup yazar (1993)
arzu sapağında inecek var (1994)
ay falcısı (1994)
imparator çay bahçesi
uyku istasyonu (1995)
deniz kenarında pazartesi (1997)
örümceğin kitabı (1998)
aşık papağan barı (1998)
ayışığı sofrası (2000)
aşkı giyinen adam (2001)
sis kelebekleri (2003)

deneme:
düş işleri bülteni (1999)

ödülleri

1988 haldun taner öykü ödülü, yoldan geçen öyküler ile
2002 yunus nadi ödülü, aşkı giyinen adam ile
http://www.edebiyatturk.net/

1921 yılında bugün yunanistan sınırları içindeki florina’da doğdu. 10 ocak 2001’de istanbul’da yaşamını yitirdi. izmir atatürk lisesi’nden mezun oldu. 1941’de ankara üniversitesi hukuk fakültesi’ni bitirdi. 1945-1948 arasında ankara’da milli eğitim bakanlığı güzel sanatlar genel müdürlüğü’nde çalıştı. 1950-1957 yılları arasında izmir ve urla’da avukatlık yaptı. 1957-1959 yılları arasında paris basın ataşeliği’nde memurluk görevinde bulundu. 1959-1963 arasında istanbul radyosu’nda redaktörlük yaptı. 1963-1965 arasında eşinin dışişleri’ndeki görevi nedeniyle israil’de ve paris’te yaşadı. yurda döndükten sonra istanbul’a yerleşti. ve yaşamını burada tamamladı. ilk şiiri 1939’da yayınlandı. garip akımı şairleri ve 1940 kuşağının diğer şairlerinden farklı olarak yalın, aydınlık anlatımlı, lirik şiirler yazdı. sevgi, sevinç, özlem gibi bireyin güncel kaygılarıyla birlikte çağın toplumsal sorunlarını da ele aldı. 1955’ten sonra şiirin yanısıra öykü, roman ve tiyatro türlerine de yöneldi. şiirsel dili ve ayrıntıları ustaca kullanmasıyla kendini kolayca okutturdu. roman ve öykülerinde çoğunlukla ege bölgesi’ndeki kasaba ve kırsal kesim insanlarının sorularını işledi. "tütün zamanı" (1971’de zeliş adıyla), "yağmurlar ve topraklar", "acı tütün" romanları bu ürünlerin en başarılıları arasındadır. "ay büyürken uyuyamam" adlı öykü kitabında anadolu insanının cinsel bir tablosunu çizdi. öykü, roman ve oyunlarından bazıları sinemaya da uyarlandı.
eserleri

şiir:
kızılçullu yolu (1943)
harbe gidenin şarkıları (1945)
mayıs ayı notları (1947)
güzel aydınlık (1951)
denizin ilk yükselişi (1954, ilk üç kitaptaki şiirler toplamı)
imbatla gelen (1955)
güneş çizgisi (1957)
yağmurlu deniz (1968, son iki kitap ve yeni şiirleri)
başaklar gebe (1970)
ceylân ağıdı (1974)
aç güneş (1980, toplu şiirler)
bozkırda bir atlı (1981)
yarasın beyler (1982)
tufandan önce (bütün şiirler 1’nci cilt, 1983)
aşklar yalnızlıklar (1985,toplu şiirler i)
kısmeti kapalı gençlik (1986, toplu şiirler ii)

öykü:
yalnız kadın (1955)
değişik gözle (1956)
susuz yaz (1962)
ay büyürken uyuyamam (1969)
makedonya 1900 (1976)
kente inen kaplanlar (1976)
dilâ hanım (1978)
revizyonist (1978)
yakubun koyunları (1979)
aylı bıçak (1981)

roman:
tütün zamanı (1959)
yağmurlar ve topraklar (1973)
aşk da gezer (1975)

oyun:
mine (1959)
nalınlar (1962)
derya gülü (1963)
oyunlar i (boş beşik, ezik otlar, vur emri) (1969)
oyunlar ii (susuz yaz, tehlikeli güvercin, yeni çıkan şarkılar) (1969)
oyunlar iii (nalınlar, masalar, kaynana ciğeri) (1969)
oyunlar iv (derya gülü, aşk duvarı, zorla ispanyol) (1969)
oyunlar v (gömü, bakanı bekliyoruz, kristof kolomb’un yumurtası) (1973)
oyunlar vi (mine, yürüyen geceyi dinle, iş karar vermekte) (1977)
yaralı geyik (1981)

deneme:
niçin aşk (1971)
senin için ey demokrasi (1976)
etiler mektupları (1982)

inceleme:
muzaffer tayyip uslu (1956)

günce:
yeşil bir at sırtında (1990)

ödülleri

1957 sait faik hikaye armağanı yalnız kadın ile
1969 türk dil kurumu şiir ödülü yağmurlu deniz ile
1977 sait faik hikaye armağanı makedonya 1900 ile
1981 kültür bakanlığı tiyatro ödülü dün neredeydiniz ile
1984 yeditepe şiir armağanı tufandan önce ile

http://www.edebiyatturk.net/

1944’te ankara’da doğdu. 1966’de istanbul’da pertevniyal lisesi’nden mezun oldu. basın ilan kurumu’nda çalıştı. "derinlik" yayınlarını kurdu ve yönetti. reklam metin yazarlığı yaptı. ilk öyküleri ankara’daki gazetelerde yayınlandı. ilk öykü kitabı "özgürlük masalı" 1965’te yayınlandı ve büyük ilgi topladı. ikinci öykü kitabı "çıkmazda" 1969’da yayınlandı. bu kitaptaki sekiz öykünün tümünde çocukluğundan gençliğine doğru bir adamın yaşam gücünü adım adım yitirmesini anlattı. diğer öykü kitaplarında da bireysel sorunları yalın bir dil, kendine özgü üslubuyla yansıttı.
eserleri

öykü:
özgürlük masalı (1965)
çıkmazda (1969)
kambur (1972)
sisli (1977)
necati tosuner sokağı (1983)
çılgınsı (1990)
kambur ve öncesi (1994, bütün öyküler birinci cilt)
sisli ve sonrası (1996, bütün öyküler ikinci cilt)
bir tutkunun dile getirilme biçimi (1997)
güneş giderken (1998)

roman:
sancı sancı (1977)
yalnızlıktan devren kiralık (2000)
bana sen söyle (2002)

çocuk kitaplari:
keleş osman evden kaçıyor (1977)
keleş osman’ın "tarih"le başı dertte (1977)
dayım balon olmuş (1978)

oyun: fareli sokağın kızı (1991)

ödülleri:

1970 trt sanat ödülleri başarı ödülü, "iki gün" adlı öyküsüyle
1978 türk dil kurumu roman ödülü sancı sancı ile
1997 haldun taner öykü ödülü "armağan" adlı öyküsüyle

http://www.edebiyatturk.net/

1960’ta boyabat’ta dünyaya geldi. ilk ve orta öğrenimini istanbul’da tamamladı. 1980’de istanbul devlet güzel sanatlar akademisi’ne bağlı uygulamalı sanat ve endüstri yüksek okulu birinci sınıfında öğrenci iken tutuklandı. dev-sol davasında idam istemiyle yargılandı. 7 yıl cezaevinde kaldı. ilk şiiri cezaevinde iken 1982’de yayınlandı. 1984’te "şafak türküsü" kitabı akademi kitabevi başarı ödülü kazandı ve üst üste yeni baskıları yapıldı. 1987’de basılan "müebbet türküsü" kitabı da büyük başarı kazandı. yankılar üzerine serbest bırakıldı. istanbul’da "om yayınevi"nin kurucu ve yöneticilerinden. ilk şiirlerinde ahmed arif ve nâzım hikmet etkisi belirgin. zeki buluşları, uyak kurmadaki özgün beceriysiyle dikat çekiyor. ilk dört kitabından sonra uzun süre sessiz kaldı. 1998’de yayınlanan "sevgili yoldaş kurbağalar" ise kendini yinelemediğini, yeni şiir alanlarına açıldığını gösterdi. şiirini ses ve tema özellikleri bakımından genişletip zenginleştirdiği görüldü. bu eserde bir yandan attilâ ilhan etkileri taşıyan, bir yandan da ikinci yeni’nin olumlu özelliklerini özümsemiş bir şiire ulaştı. günümüz türk şiirinin en dikkate değer şairleri arasında.
eserleri

şiir:
şafak türküsü (1984)
müebbet türküsü (1987)
suda seken hayat (1990)
yağmur yağmasaydı (1990)
sevgili yoldaş kurbağalar (1998)

ödülleri

1984 akademi kitapevi şiir başarı ödülü şafak türküsü ile
1987 hasan hüseyin şiir ödülü müebbet türküsü ile
1987 poetry international ödülü müebbet türküsü ile
pen club american center tarafından onur üyeliğine seçildi

http://www.edebiyatturk.net/

5 nisan 1951’de gaziantep’te doğdu. 1970’te galatasaray lisesi’ni, 1974’te paris sorbonne üniversitesi modern fransız edebiyatı bölümü’nü bitirdi. aynı yerde karşılaştırmalı edebiyat doktorası yaptı. halen sorbonne üniversitesi’nde türk edebiyatı dersleri veriyor ve fransa bilimsel araştırmalar ulusal merkezi’nde (cnrs) türk edebiyatı üzerine araştırma başkanı olarak çalışıyor. 1966’dan itibaren yazıları yeni ufuklar. yeni dergi, yeni edebiyat, birikim, milliyet sanat ve gösteri gibi dergilerde yayınlanmaya başladı. kitapları 12 dile çevrildi. bazı öyküleri tiyatroya uyarlandı. bir de senaryosu var.

eserleri

roman:
ilk kadın (1983)
boğazkesen (1998)
resimli dünya (2000)

öykü:
cicipapa (1967)
uzun sürmüş bir yaz (1975)
kadınlar kitabı (1979)
sevgilim istanbul (1986, kumandanın tavşanları adıyla fransızca)
son tramvay (1991)
sorguda (1996)
öğleden sonra aşk (2002)

biyografi:
aragon (2000)
doğumunun yüzüncü yılında dünya şairi nâzım hikmet (2002)
sağ salim kavuşsak (otobiyografi, 2004)

gezi:
balkanlara dönüş (2002)
pasifik kıyılarında (2002)
seyir defteri (1999)
gemiler de gitti (2002)
güneşte ölüm (2003)

şiir:
kırk kısa şiir (1996)

araştirma:
şeyh bedrettin destanı üzerine (1978)
çağdaş yazın ve kültür (1978)
yerel kültürden evensele (1985)
nâzım hikmet ve geleneksel türk yazını (1992)
yaşar kemal’i okumak (1998)
yaşar kemal: bir geciş dönemi romancısı (2000)
paris yazıları (2 cilt, 2004)

ödülleri

1976 türk dil kurumu öykü ödülü, uzun sürmüş bir yaz ile
1985 fransız pen kulübü jüri özel ödülü, sevgilim istanbul ile
1987 haldun taner öykü ödülü, sevgilim istanbul’daki bir öykü ile (murathan mungan ile paylaştı)
1990 radio france internationale uluslararası en iyi öykü ödülü
1992’de struga plaket ödülü

http://www.edebiyatturk.net/

ümit sayinin eski sevgilisi.