tarihöncesi yerleşimlerle galya-roma dönemi arasında olup bitenler hakkında pek bir şey bilinememektedir. tek emin olunan nokta sezarın birlikleri ülkede dolaşırken bölgenin hâkimlerinin hala parisiiler olduğudur. bazıları parisiilerin parisi kurmasının tarihi olarak mö 250 ile 200 yılları arasını göstermektedir ancak önemli kanıtları yoktur. mö 52 yılında jül sezarın teğmeni labienus paris şehrini ele geçirdiğinde romalılar tarafından "lutetia" (fransızcası: lutèce) diye adlandırılmıştır. galyanın başkenti görevini lugdunum (lyon) şehri yapmaktaydı. o zamanki galya şehrinin tam olarak nerede yerleştiği konusunda kesin bilgi yoktur. uzun süre buranın île de la citéde olduğu düşünülmüştür ancak metro çalışmaları nedeniyle baştan aşağı bu adada kazı çalışmalrı yapılmış ve hiçbir ize rastlanmamıştır. galya şehri île saint-louisde ya da bugün artık karşı kıyı ile birleşmiş olan ve bièvre nehrinin yarattığı delta üzerinde bulunmuş olan bir adada da bulunmuş olabilir. çok tartışılan başka bir varsayıma göre ise ilk kurulan galya köyünün nanterredeki valérien tepesinden çok uzak olmadığı yönündedir.
roma şehri 1. yy.da nehrin sol kıyısına kurulmuştur. şehrin saint-germain bulvarından val-de-grâcea ve rue descartes tan jardins du luxembourga kadar uzandığı düşünülmektedir. lutèce şehri bir cardo (roma şehirlerinde kuzey-güney doğrultusundaki ana cadde) olan rue saint-jacques çevresinde dik kesen sokaklardan oluşan bir şehir yapısıyla yerleşmişti. roma şehirlerinde olduğu gibi forum, hamamlar, tiyatro, arena ve nekropol bu şehirde bulunmaktaydı.
seine nehri kıyılarında yapılan teraslama çalışmaları sırasında bulunan oymataş el aletlerinin gösterdiği gibi paris kent alanı yaklaşık 40.000 yıldır insanlar tarafından yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır.
en önemli arkeolojik bulgular 12nci bölgede 1991 yılında ortaya çıkartılan paris bölgesindeki en eski kalıcı insan yerleşimine ait kalıntılardır. bercyde yapılan altyapı çalışmaları sırasında mö 4.000 ile 3.800 yılları arasında avcılık dönemine ait seine nehrinin eski kıyısında yerleşik bir köyün izlerine rastlanmıştır. bu kalıntılar çok önemli arkeolojik değere sahip olan birçok tahtadan oyma kayık, topraktan çanak çömlek, ok ve yaylar, kemşk ve taştan aletlerdi.
diğer buluşlar da 14ncü bölge ile 13ncü bölge arasındaki sukemerleridir.
en önemli arkeolojik bulgular 12nci bölgede 1991 yılında ortaya çıkartılan paris bölgesindeki en eski kalıcı insan yerleşimine ait kalıntılardır. bercyde yapılan altyapı çalışmaları sırasında mö 4.000 ile 3.800 yılları arasında avcılık dönemine ait seine nehrinin eski kıyısında yerleşik bir köyün izlerine rastlanmıştır. bu kalıntılar çok önemli arkeolojik değere sahip olan birçok tahtadan oyma kayık, topraktan çanak çömlek, ok ve yaylar, kemşk ve taştan aletlerdi.
diğer buluşlar da 14ncü bölge ile 13ncü bölge arasındaki sukemerleridir.
paris adını galya halklarından parisiilerden almaktadır. "paris" aslında romalıların "lutetia" yerine kullandıkları "civitas parisiorum" (parisiilerin şehri) adının zamanla değişmesi sonucu oluşmuştur. paris aynı zamanda şehrin etrafındaki yöreye de ("parisis") verilen isim olmuştur. cormeilles-en-parisis ve fontenay-en-parisis gibi şehirlerin isimlerinde buna rastlanır.
bu adın kaynağı tam olarak bilinememektadir. paris bölgesinde çokça bulunan taş ocaklarına istinaden galce "kwar" (taş ocağı) kelimesinden geliyor olabilir. başka etimolojilerde önerilmiştir. pierre hubac ve cheikh anta diopa göre, parisiilerin adı mısır tanrıçası isisten gelmektedir çünkü paris bölgesinde isise adanmış birçok tapınak ya da eski mısır dilinde "per isis" bulunmaktaydı. bir efsane de paris adını dalgalar altında kalıp denize batan efsanevi ys şehriyle birlikte anar. maurice druon "paris de césar à saint louis" (sezardan st.louisye kadar paris) adlı kitabında paris adının galce "par" (gemi) sözcüğünden geldiğini iddia eder. şekli gemiye benzeyen, su üzerine kurulmuş, geçimini suya borçlu olan ve ismini de belki sudan almış olan bir şehir. bir ada olan lutècein refahı "gemiciler" tarafından sağlanıyordu ve bu gemicilerin sembolü olan gemi de şehir armasını oluşturmuştur.
bu adın kaynağı tam olarak bilinememektadir. paris bölgesinde çokça bulunan taş ocaklarına istinaden galce "kwar" (taş ocağı) kelimesinden geliyor olabilir. başka etimolojilerde önerilmiştir. pierre hubac ve cheikh anta diopa göre, parisiilerin adı mısır tanrıçası isisten gelmektedir çünkü paris bölgesinde isise adanmış birçok tapınak ya da eski mısır dilinde "per isis" bulunmaktaydı. bir efsane de paris adını dalgalar altında kalıp denize batan efsanevi ys şehriyle birlikte anar. maurice druon "paris de césar à saint louis" (sezardan st.louisye kadar paris) adlı kitabında paris adının galce "par" (gemi) sözcüğünden geldiğini iddia eder. şekli gemiye benzeyen, su üzerine kurulmuş, geçimini suya borçlu olan ve ismini de belki sudan almış olan bir şehir. bir ada olan lutècein refahı "gemiciler" tarafından sağlanıyordu ve bu gemicilerin sembolü olan gemi de şehir armasını oluşturmuştur.
fransanın başkenti ve île-de-france bölgesinin merkezidir ve seine nehrinin üzerine kurulmuştur. tüm dünyada anıtları, sanatsal ve kültürel yaşamı ile tanınmış olan paris aynı zamanda dünya tarihinde önemli bir şehir olmakla birlikte, başlıca ekonomik ve politik merkezler arasında yeralmakta ve uluslarası taşımacılığın geçiş noktalarından birini oluşturmaktadır. moda ve lüksün dünya başkentidir ve "işık şehir" (ville de lumière) diye de anılmaktadır.
2004 yılında paris şehir sınırları içindeki nüfusun 2.144.700 kişi olduğu insee (institut national de la statistique et des études économiques - ulusal istatistik ve ekonomik çalışmalar enstitüsü) tarafından tahmin edilmektedir. [1] 20. yy.da şehir sınırlarının dışına taşarak büyümüş ve banliyöleriyle birlikte 1999da 11,1 milyonluk nüfusa ulaşmıştır. [2]. paris şehrinin özlü sözü latince "fluctuat nec mergitur" yani "sallanır ama batmaz" (fransızca:« il est battu par les flots sans être submergé »). şehrin armasındaki "scilicet" yani gemiyi anlatmak için kullanılır. bu gemi ortaçağda şehri yöneten güçlü "gemiciler" (nautes) ya da "su tüccarları"nın kurduğu birliği sembolize eder. şehrin koruyucusu, 5. yy.da attilayı şehri yıkmaması için ikna ettiğine inanılan azize genevièvedir.
2004 yılında paris şehir sınırları içindeki nüfusun 2.144.700 kişi olduğu insee (institut national de la statistique et des études économiques - ulusal istatistik ve ekonomik çalışmalar enstitüsü) tarafından tahmin edilmektedir. [1] 20. yy.da şehir sınırlarının dışına taşarak büyümüş ve banliyöleriyle birlikte 1999da 11,1 milyonluk nüfusa ulaşmıştır. [2]. paris şehrinin özlü sözü latince "fluctuat nec mergitur" yani "sallanır ama batmaz" (fransızca:« il est battu par les flots sans être submergé »). şehrin armasındaki "scilicet" yani gemiyi anlatmak için kullanılır. bu gemi ortaçağda şehri yöneten güçlü "gemiciler" (nautes) ya da "su tüccarları"nın kurduğu birliği sembolize eder. şehrin koruyucusu, 5. yy.da attilayı şehri yıkmaması için ikna ettiğine inanılan azize genevièvedir.
manzanares irmağına bakan kayalık bir çıkıntı üzerinde kurulu alhazarın çevresinde gelişen şehirden 932 tarihli kayıtlarda majerit adıyla bahsedilir. alhazarın 1466daki depremde yıkılmasından sonra inşa edilen ortaçağ kraliyet sarayı, şehrin gelişmesine yeni bir hız kazandırdı. 1561de kral ii. felipe ispanyanın merkezinde olduğu için şehri başkent yapmayı uygun buldu. 1759-1788 arasındaki iii. carlos döneminde geniş cadde ve meydanların açılmasıyla planlı bir gelişme başladı. napoleon savaşları (1800-1815) sırasında fransız işgali altına giren madrid, joseph bonapartein tahta geçmesinden sonra başlayan milli ayaklanmada öncü bir rol oynadı. on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında şehre modern bir görünüm kazandıran planlı bir yapılaşma başladı. ispanya iç savaşı (1936-1939) sırasında ağır bombardımanlara maruz kalan madrid büyük bir yıkıma uğradı. ancak bundan sonra geniş çaplı bir onarım dönemi başladı. şehrin gelişmesi zamanla çevredeki banliyöleri de içine aldı. 1960lardaki değişimlerde tarihi mirasa ağır darbeler indirilmekle beraber, sonraki yıllarda tarihi yapıları koruma tedbirleri alındı.
ispanyanın başkenti ve madrid ilinin yönetim merkezidir. iber yarımadasının orta kesiminde yer alır.
zengin tarihi mirasının yanısıra canlı bir kültür ve sanat merkezi olarak da önem taşır. gelişmesi ve ülke ekonomisinde ağırlıklı bir rol kazanması yakın tarihe rastlar. metropolitan alanın yüzölçümü 1020 km² olup nüfusu 3 milyonu aşkındır.
avrupanın en yüksek başkentlerinden biri olan madrid, orta platonun dalgalı bir platosunda 635 m yükseklikte yer alır. yüksek konumu ve hava kütlelerinin etkisine açık olması sebebiyle ani sıcaklık değişiklikleri sık görülür. yaz ayları boğucu olup sıcaklık bazan 38°cye kadar ulaşır. yıllık ortalama sıcaklık 5-24°c arasında değişir.
madridin idari hizmetleri, bankacılık ve sigortacılığa dayanan ekonomisine, ulaşım ağının merkezi olması ve turizmden kaynaklanan gelirler de önemli katkıda bulunur. ikinci dünya savaşından sonra sanayi gelişmiş, imalat sektörünün de ağırlığı artmıştır. başlıca sanayi mamulleri arasında, demiryolu gereçleri ve traktör yapımı, dönüştürme metalurjisi, elektrikli gereçler yapımı, besin sanayii, tekstil, kimya, plastik maddeleri işleme, optik eşya, otomobil ve kamyon motoru yer alır.
zengin tarihi mirasının yanısıra canlı bir kültür ve sanat merkezi olarak da önem taşır. gelişmesi ve ülke ekonomisinde ağırlıklı bir rol kazanması yakın tarihe rastlar. metropolitan alanın yüzölçümü 1020 km² olup nüfusu 3 milyonu aşkındır.
avrupanın en yüksek başkentlerinden biri olan madrid, orta platonun dalgalı bir platosunda 635 m yükseklikte yer alır. yüksek konumu ve hava kütlelerinin etkisine açık olması sebebiyle ani sıcaklık değişiklikleri sık görülür. yaz ayları boğucu olup sıcaklık bazan 38°cye kadar ulaşır. yıllık ortalama sıcaklık 5-24°c arasında değişir.
madridin idari hizmetleri, bankacılık ve sigortacılığa dayanan ekonomisine, ulaşım ağının merkezi olması ve turizmden kaynaklanan gelirler de önemli katkıda bulunur. ikinci dünya savaşından sonra sanayi gelişmiş, imalat sektörünün de ağırlığı artmıştır. başlıca sanayi mamulleri arasında, demiryolu gereçleri ve traktör yapımı, dönüştürme metalurjisi, elektrikli gereçler yapımı, besin sanayii, tekstil, kimya, plastik maddeleri işleme, optik eşya, otomobil ve kamyon motoru yer alır.
"batı afrikanın parisi" olarak da bilinen abican (abidjan da denir), fildişi sahillerinin en büyük şehri ve eski başkentidir. abicanın nüfusu 3 milyon civari olup, afrika kıtasındaki en kalabalik şehirlerden biridir. bir çok fransa ve komşu ülke vatandaşını cezbederek kozmopolit bir merkez haline dönüşmüştür.
abicanı gezerken şehrin varlıklı kesimi ile çok fakir, fakat hayatta kalmayı becerebilen sıradan kısmını da görmek olasıdır. abican yüksek binalari ve denizin uzantısı gölü (lagoon) ile batı afrikanın en gözde şehirlerinden biridir. birkaç güzel müzesi olmasına rağmen turistlerin çoğu şehrin hemen dışındaki "banco" milli parkını (parc national du banco), şehrin hemen içindeki çamaşırcılar mahallesi (washermens town) gezmeyi daha çekici bulurlar.
abicanı gezerken şehrin varlıklı kesimi ile çok fakir, fakat hayatta kalmayı becerebilen sıradan kısmını da görmek olasıdır. abican yüksek binalari ve denizin uzantısı gölü (lagoon) ile batı afrikanın en gözde şehirlerinden biridir. birkaç güzel müzesi olmasına rağmen turistlerin çoğu şehrin hemen dışındaki "banco" milli parkını (parc national du banco), şehrin hemen içindeki çamaşırcılar mahallesi (washermens town) gezmeyi daha çekici bulurlar.
amerika birleşik devletlerinin nüfus bakımından (2000 yılındaki sayıma göre 2.896.016) en büyük üçüncü şehridir. illinois eyaletinde michigan gölü kıyısında yer alır. 1833 yılında kurulan şehir, 1885 yılında ilk gökdelenin bu şehirde yapılması ile de tarihe geçmiştir.
şehrin kuruluşu (1536–1541)
juan díaz de solís río de la platayı 1516 yılında keşfetti, fakat seferi bugünkü tigre yakınlarında kızılderililer tarafından uğradığı bir saldırı sonucunda kanlı bir şekilde bitti, öyle ki bu saldırı sırasında solís de hayatını kaybetmiştir.
buenos aires 2 şubat 1536 tarihinde pedro de mendoza tarafından puerto de nuestra señora santa maría del buen ayre (sevgili anamız güzel hava bakiresi meryemin limanı) adıyla kurulmuştur. ismi, cagliarinin virgen de bonariasına (güzel hava bakiresi) tapan papaz mendoza seçmiştir. başka bir rivayete göre ise isim río de la platadaki havanın güzel oluşundan dolayı seçildiği yönündedir. mendozanın şehri kurduğu yer bugünkü san telmo bölgesinin bulunduğu yerdir.
mendozanın emrinde 16 gemiyle birlikte gelen 1. 600 adam vardı. yaz sonunda geldikleri için tahıl ekmek için çok geç bir dönemdi. yerli querandí kızılderilileri avcılık ve toplayıcılık yapıyorlardı ve ispanyollar tarafından mendozanın birliklerine yiyecek sağlamalaya zorlandılar. bunun üzerine onlar da sürekli olarak ispanyollara saldırdılar. mendozanın sömürgecileri 1541 yılında bölgeyi terk etmek zorunda kaldılar.
şehrin ikinci kuruluşu (1580–1776)
şehir 1580 yılında juan de garay tarafından ciudad de la santísima trinidad y puerto santa maría de los buenos aires (kutsal teslisin şehri ve kutsal güzel hava bakiresi meryemin limanı) adıyla tekrar kuruldu. bu sırada bugünkü arjantin sınırları içinde, hepsi kuzeybatıda bulunan birçok şehir daha kuruldu. bunlardan en eskisi bugünkü arjantinin kuzeydoğusunda bulunan santiago del esterodur.
buenos aires kurulduğu ilk zamanlardan beri şehrin etrafındaki pampa bölgesinde beslenen hayvanlar ve ispanya ile yapılan ticaretle geçimini sağlamıştır. ama 17. ve 18. yüzyılda ispanyol yönetimi avrupaya gelecek bütün malların vergilendirilebilmesi için öncelikle perudaki lima şehrine gönderilmesini zorunlu kıldı. malların yollanmasını zorlaştıran bu olay buenos airesli tüccarların ispanyaya karşı hoşnutsuzluklarını gitgide arttırdı ve kaçakçılık günden güne arttı. ispanya kralı iii. karl otoritesinin gitgide azaldığını fark etti ve tahtta olduğu dönemde (1759-1788) önce ticari yaptırımları hafifletti ve en sonunda buenos airesi serbest bir liman şehri olarak tanıdı.
río de la plata eyaletinin başkenti (1776-1810)
buenos aires nihayet 1776 yılında peru eyaletinden ayrılıp río de la plata eyaletinin başkenti oldu. şehrin nüfusu afrikadan getirilen kölelerle birlikte büyük ölçüde arttı, 1778 - 1815 yılları arasında nüfusun hemen hemen üçte birini siyahlar oluşturuyordu.
ispanyolların birleşik krallıka karşı fransızların müttefiki olarak girdiği sömürge savaşları sırasında general william carr beresford yönetimindeki ingiliz birlikleri iki gün süren bir savaş sonunda şehri işgal ettiler. şehir halkı ingilizlere karşı direndi ve santiago de liniers emrindeki yerel güçler 4 ağustosda şehri tekrar ele geçirdiler. liniers bir ingiliz kuşatmasını daha başarıyla savuşturdu, bu da 7 haziran 1807 tarihinde general john whitelockun kapitülasyonu ile sonuçlandı.
kuşatmaların ispanyol birliklerinin değil de, kızgın halkın direnmesi sonucu başarısızlığa uğraması milliyetçileri cesaretlendirdi. kral nailine cabildos abiertos adı verilen yerel birliklere gitgide artan tavizler verdirerek ülkenin bağımsızlığa giden yolunu da açmış oldular.
bağımsızlık ve rosas diktatörlüğü (1810-1880)
25 mayıs 1810 tarihinde buenos airesli silahlı güçler kral naili baltasar hidalgo de cisteros y la torreyi şehirden attılar. 9 haziran 1816da tucumán kongresi resmi olarak birleşik río de la plata eyaletlerinin bağımsızlığını ilan etti. bağımsızlığın ilanından sonra buenos aires merkezli bir yönetimi savunan merkeziyetçiler ve eyaletlerin bağımsızlığından yana olan federalistler arasında tartışmalar yaşandı.
1829 yılında federalis juan manuel de rosas vali olarak buenos aireste yönetimin başına geçti. mart 1835te tekrar vali ve başkumandan seçildi. rosasın gücü zamanla inanılmaz derecede arttı ve bu onu bir diktatöre çevirdi. brezilya, uruguay ve don justo josé de urquizanın birliklerine karşı savaşırken öldüğü 1852 yılına kadar ülkeye hükmetti. rosasın ölümüyle şehir kapılarını avrupalı göçmenlere açtı.
buenos aires eyaleti 1853 yılında eyalet kongresine katılmayı reddetti ve arjantinden ayrıldı. 1859 yılında ise 1853te kurulan arjantin birliğine (federación argentina) katıldı.
arjantinin başkenti (1880-1976)
buenos aires 1880 yılında julio argentino roca yönetiminde aynı ismi taşıyan eyaletten ayrılıp başkent ilan edildi. buenos aires 1890 yılında [[latin amerika]daki en büyük ve en önemli şehir konumundaydı. yüzyıl başında nüfusu hemen hemen bir milyona yakındı.
1913 yılında avenida de mayo yönetiminde ilk metro hattı açıldı. buenos aires metrosu 1969 yılında meksiko cityde açılan metroya kadar latin amerikadaki ilk ve tek metro olarak hizmet verdi.
1919 yılında hipólito yrigoyen yönetimi sırasında askeri güç kullanılarak bastırılan bir işçi ayaklanması yaşandı. olaylar la semana trágica (trajik hafta) ismiyle tarihe geçti. 1930lu yıllarda şehrin bugün can damarlarını oluşturan santa fe, córdoba ve corrientes caddeleri yapıldı. ikinci dünya savaşından itibaren şehir büyüyerek eski birçok varoşu sınırlarına dahil etti. bu tarihlerde arjantin nüfusunun hemen hemen üçte biri buenos aireste yaşıyordu.
askeri diktatörlük rejimi (1976-1983)
1976 yılında isabel martínez de perónun baştan indirilmesiyle arjantinde askeri rejim başladı. bu rejim sırasında askeri rejime karşı çıkan ya da askeri hükümete karşı şüpheli yaklaşan on binlerce insan ortadan kayboldu.
1976 yılından 1983 yılına kadar süren askeri diktatörlüğün tutuklamaları ilk başladığında askeri diktatörlük rejimi sırasında kaybolan insanların anneleri plazo de mayo (mayıs meydanı)ndaki başkanlık sarayı casa rosadanın önünde toplanarak protesto gösterileri yapmaya başladılar.
tekrar demokratikleşme ve ekonomik atılım (1983-1998)
kaybedilen malvin savaşından sonra askeri rejimi sürdürmek imkânsızdı, böylece tekrar demokratik seçimler yapıldı. bu yeni dönemin ilk başkanı olarak raúl alfonsín seçildi. arjantinde yeniden demokrasiye geçişle birlikte 1 arjantin pezosu 1 dolara eşdeğer olurken carlos menem başkanlığında yapılan neoliberal reformlar sonucunda arjantin ekonomisi büyük bir atılım gerçekleştirdi ve bu atılım sonucunda buenos aires şehrinde yapılanma büyük ölçüde arttı. özellikle retiro bölgesinde birçok yeni yüksek binalar inşa edildi.
17 mart 1992 tarihinde retiro bölgesinde israil konsolosluğuna bırakılan bir saatli bomba 29 kişinin ölmesine ve 242 kişinin yaralanmasına yol açtı. bu olayı 18 haziran 1994te 85 kişinin ölmesine ve 300 kişinin yaralanmasına yol açan bir israil kurumuna yönelik bir saldırı yaşandı.amia (asociación mutual israelita argentina israil-arjantin birliği)ya karşı düzenlenen bu saldırı hakkında yıllarca herhangi bir bilgi verilmedi, bu, her yıl saldırının yapıldığı gün, devlet kurumlarını konuya olan ilgisizliklerinden dolayı suçlayan protestolara yol açtı. 25 ekim 2006 tarihinde savcılık tarafından yayınlanan raporda olayın hizbullah tarafından gerçekleştirdiği iddia edildi; eski iran hükümetindeki sekiz kişi için uluslararası tutuklama kararı istendi. iki olay da şehirde büyük yaralar açtı ve yönetim binalarından sonra şehirde en iyi korunan binalar yahudi kurumları haline geldi. buenos aires 180. 000 ile latin amerikadaki en büyük yahudi nüfusuna sahip şehirdir.
arjantin krizi ve yavaşça düzelen ekonomik durum (1998den günümüze)
buenos aires 1998 ve 2003 yılları arasında ekonomik bir kriz yaşayan arjantinde çatışmalara varan büyük gösterilerin merkezi oldu, 19 ve 20 aralık 2001 tarihlerinde yapılan (ve cacerolazo adı verilen) protesto gösteriler sonucunda devlet başkanı fernando de la rúanın istifa etmiştir. bunun dışında 1999 yılından beridir şehrin önemli yollarını bloke eden piqueteros isimli direnişçiler vardır. bu direnişçiler 2003 yılından beridir milli anlamda da büyük bir güç faktörü haline geldiler.
31 aralık 2004 tarihinde şehirde bugüne kadar gerçekleşen en büyük kaza meydana geldi: república del cromañón adı verilen diskoda çıkan büyük bir yangında 190 kişi hayatını kaybetti. bu kazanın ardından devrin belediye başkanı aníbal ibarra yangın kontrollerinin eksikliğinden dolayı sorumlu tutulduğundan görevi ihmalden hakkında dava açıldı. 7 mart 2006 tarihinde arjantin temsilciler meclisi mahkemesi, iberranın görevden alınması ve belediye başkanlığı görevinin vekili jorge telermana devredilmesine karar verdi.
nüfus
1833 yılında buenos airesin nüfusu hemen hemen 60. 000 civarındaydı, bu rakam 1869da 180. 000e yükseldi. 1890 yılına gelindiğinde buenos aires 661. 000 kişilik nüfusuyla latin amerikanın en büyük ve en önemli şehri konumuna gelmişti. avrupadan sürekli göçmen alması sonucu 1914 yılında 1, 6 milyona yükselen nüfus 2001 yılına gelindiğinde neredeyse 2, 8 milyona yükselmişti.
şehir merkezi ve varoşlarının toplam nüfusu 11, 5 milyondur. gran buenos aires bu nüfusuyla arjantinin en büyük metropolü ve são paolonun ardından güney amerikanın ikinci en büyük şehridir. nüfusun çoğunluğunu ispanyol ve italyan kökenliler oluştur, bunun yanında avrupanın birçok ülkesinden ve (turcos = türkler olarak adlandırılan) orta asya ülkelerinden gelen birçok göçmen de yaşamaktadır. buenos aireste ispanyol kökenli olmayan göçmenlerin sayısı arjantinin diğer bölgelerine oranla çok daha fazladır.
buenos airesli nüfus (buenos aires doğumlulara porteños/porteñas adı verilir) neredeyse istisnasız bir şekilde ispanyolca konuşur ve nüfusun çok büyük bir kısmı katoliktir.
aşağıdaki grafik buenos airesin yıllara göre nüfusunu gösteriyor. 1943 yılına kadar nüfus tahmini olarak ifade edilirken, 1947 - 2001 yılları arasında nüfus sayımı sonuçları ve 2005te de yine tahmini nüfus verilmiştir. kilometrekare başına düşen insan sayısı berlinden üç - dört kat daha fazladır ve tokyonun 23 bölgesinden bile daha yüksektir.
juan díaz de solís río de la platayı 1516 yılında keşfetti, fakat seferi bugünkü tigre yakınlarında kızılderililer tarafından uğradığı bir saldırı sonucunda kanlı bir şekilde bitti, öyle ki bu saldırı sırasında solís de hayatını kaybetmiştir.
buenos aires 2 şubat 1536 tarihinde pedro de mendoza tarafından puerto de nuestra señora santa maría del buen ayre (sevgili anamız güzel hava bakiresi meryemin limanı) adıyla kurulmuştur. ismi, cagliarinin virgen de bonariasına (güzel hava bakiresi) tapan papaz mendoza seçmiştir. başka bir rivayete göre ise isim río de la platadaki havanın güzel oluşundan dolayı seçildiği yönündedir. mendozanın şehri kurduğu yer bugünkü san telmo bölgesinin bulunduğu yerdir.
mendozanın emrinde 16 gemiyle birlikte gelen 1. 600 adam vardı. yaz sonunda geldikleri için tahıl ekmek için çok geç bir dönemdi. yerli querandí kızılderilileri avcılık ve toplayıcılık yapıyorlardı ve ispanyollar tarafından mendozanın birliklerine yiyecek sağlamalaya zorlandılar. bunun üzerine onlar da sürekli olarak ispanyollara saldırdılar. mendozanın sömürgecileri 1541 yılında bölgeyi terk etmek zorunda kaldılar.
şehrin ikinci kuruluşu (1580–1776)
şehir 1580 yılında juan de garay tarafından ciudad de la santísima trinidad y puerto santa maría de los buenos aires (kutsal teslisin şehri ve kutsal güzel hava bakiresi meryemin limanı) adıyla tekrar kuruldu. bu sırada bugünkü arjantin sınırları içinde, hepsi kuzeybatıda bulunan birçok şehir daha kuruldu. bunlardan en eskisi bugünkü arjantinin kuzeydoğusunda bulunan santiago del esterodur.
buenos aires kurulduğu ilk zamanlardan beri şehrin etrafındaki pampa bölgesinde beslenen hayvanlar ve ispanya ile yapılan ticaretle geçimini sağlamıştır. ama 17. ve 18. yüzyılda ispanyol yönetimi avrupaya gelecek bütün malların vergilendirilebilmesi için öncelikle perudaki lima şehrine gönderilmesini zorunlu kıldı. malların yollanmasını zorlaştıran bu olay buenos airesli tüccarların ispanyaya karşı hoşnutsuzluklarını gitgide arttırdı ve kaçakçılık günden güne arttı. ispanya kralı iii. karl otoritesinin gitgide azaldığını fark etti ve tahtta olduğu dönemde (1759-1788) önce ticari yaptırımları hafifletti ve en sonunda buenos airesi serbest bir liman şehri olarak tanıdı.
río de la plata eyaletinin başkenti (1776-1810)
buenos aires nihayet 1776 yılında peru eyaletinden ayrılıp río de la plata eyaletinin başkenti oldu. şehrin nüfusu afrikadan getirilen kölelerle birlikte büyük ölçüde arttı, 1778 - 1815 yılları arasında nüfusun hemen hemen üçte birini siyahlar oluşturuyordu.
ispanyolların birleşik krallıka karşı fransızların müttefiki olarak girdiği sömürge savaşları sırasında general william carr beresford yönetimindeki ingiliz birlikleri iki gün süren bir savaş sonunda şehri işgal ettiler. şehir halkı ingilizlere karşı direndi ve santiago de liniers emrindeki yerel güçler 4 ağustosda şehri tekrar ele geçirdiler. liniers bir ingiliz kuşatmasını daha başarıyla savuşturdu, bu da 7 haziran 1807 tarihinde general john whitelockun kapitülasyonu ile sonuçlandı.
kuşatmaların ispanyol birliklerinin değil de, kızgın halkın direnmesi sonucu başarısızlığa uğraması milliyetçileri cesaretlendirdi. kral nailine cabildos abiertos adı verilen yerel birliklere gitgide artan tavizler verdirerek ülkenin bağımsızlığa giden yolunu da açmış oldular.
bağımsızlık ve rosas diktatörlüğü (1810-1880)
25 mayıs 1810 tarihinde buenos airesli silahlı güçler kral naili baltasar hidalgo de cisteros y la torreyi şehirden attılar. 9 haziran 1816da tucumán kongresi resmi olarak birleşik río de la plata eyaletlerinin bağımsızlığını ilan etti. bağımsızlığın ilanından sonra buenos aires merkezli bir yönetimi savunan merkeziyetçiler ve eyaletlerin bağımsızlığından yana olan federalistler arasında tartışmalar yaşandı.
1829 yılında federalis juan manuel de rosas vali olarak buenos aireste yönetimin başına geçti. mart 1835te tekrar vali ve başkumandan seçildi. rosasın gücü zamanla inanılmaz derecede arttı ve bu onu bir diktatöre çevirdi. brezilya, uruguay ve don justo josé de urquizanın birliklerine karşı savaşırken öldüğü 1852 yılına kadar ülkeye hükmetti. rosasın ölümüyle şehir kapılarını avrupalı göçmenlere açtı.
buenos aires eyaleti 1853 yılında eyalet kongresine katılmayı reddetti ve arjantinden ayrıldı. 1859 yılında ise 1853te kurulan arjantin birliğine (federación argentina) katıldı.
arjantinin başkenti (1880-1976)
buenos aires 1880 yılında julio argentino roca yönetiminde aynı ismi taşıyan eyaletten ayrılıp başkent ilan edildi. buenos aires 1890 yılında [[latin amerika]daki en büyük ve en önemli şehir konumundaydı. yüzyıl başında nüfusu hemen hemen bir milyona yakındı.
1913 yılında avenida de mayo yönetiminde ilk metro hattı açıldı. buenos aires metrosu 1969 yılında meksiko cityde açılan metroya kadar latin amerikadaki ilk ve tek metro olarak hizmet verdi.
1919 yılında hipólito yrigoyen yönetimi sırasında askeri güç kullanılarak bastırılan bir işçi ayaklanması yaşandı. olaylar la semana trágica (trajik hafta) ismiyle tarihe geçti. 1930lu yıllarda şehrin bugün can damarlarını oluşturan santa fe, córdoba ve corrientes caddeleri yapıldı. ikinci dünya savaşından itibaren şehir büyüyerek eski birçok varoşu sınırlarına dahil etti. bu tarihlerde arjantin nüfusunun hemen hemen üçte biri buenos aireste yaşıyordu.
askeri diktatörlük rejimi (1976-1983)
1976 yılında isabel martínez de perónun baştan indirilmesiyle arjantinde askeri rejim başladı. bu rejim sırasında askeri rejime karşı çıkan ya da askeri hükümete karşı şüpheli yaklaşan on binlerce insan ortadan kayboldu.
1976 yılından 1983 yılına kadar süren askeri diktatörlüğün tutuklamaları ilk başladığında askeri diktatörlük rejimi sırasında kaybolan insanların anneleri plazo de mayo (mayıs meydanı)ndaki başkanlık sarayı casa rosadanın önünde toplanarak protesto gösterileri yapmaya başladılar.
tekrar demokratikleşme ve ekonomik atılım (1983-1998)
kaybedilen malvin savaşından sonra askeri rejimi sürdürmek imkânsızdı, böylece tekrar demokratik seçimler yapıldı. bu yeni dönemin ilk başkanı olarak raúl alfonsín seçildi. arjantinde yeniden demokrasiye geçişle birlikte 1 arjantin pezosu 1 dolara eşdeğer olurken carlos menem başkanlığında yapılan neoliberal reformlar sonucunda arjantin ekonomisi büyük bir atılım gerçekleştirdi ve bu atılım sonucunda buenos aires şehrinde yapılanma büyük ölçüde arttı. özellikle retiro bölgesinde birçok yeni yüksek binalar inşa edildi.
17 mart 1992 tarihinde retiro bölgesinde israil konsolosluğuna bırakılan bir saatli bomba 29 kişinin ölmesine ve 242 kişinin yaralanmasına yol açtı. bu olayı 18 haziran 1994te 85 kişinin ölmesine ve 300 kişinin yaralanmasına yol açan bir israil kurumuna yönelik bir saldırı yaşandı.amia (asociación mutual israelita argentina israil-arjantin birliği)ya karşı düzenlenen bu saldırı hakkında yıllarca herhangi bir bilgi verilmedi, bu, her yıl saldırının yapıldığı gün, devlet kurumlarını konuya olan ilgisizliklerinden dolayı suçlayan protestolara yol açtı. 25 ekim 2006 tarihinde savcılık tarafından yayınlanan raporda olayın hizbullah tarafından gerçekleştirdiği iddia edildi; eski iran hükümetindeki sekiz kişi için uluslararası tutuklama kararı istendi. iki olay da şehirde büyük yaralar açtı ve yönetim binalarından sonra şehirde en iyi korunan binalar yahudi kurumları haline geldi. buenos aires 180. 000 ile latin amerikadaki en büyük yahudi nüfusuna sahip şehirdir.
arjantin krizi ve yavaşça düzelen ekonomik durum (1998den günümüze)
buenos aires 1998 ve 2003 yılları arasında ekonomik bir kriz yaşayan arjantinde çatışmalara varan büyük gösterilerin merkezi oldu, 19 ve 20 aralık 2001 tarihlerinde yapılan (ve cacerolazo adı verilen) protesto gösteriler sonucunda devlet başkanı fernando de la rúanın istifa etmiştir. bunun dışında 1999 yılından beridir şehrin önemli yollarını bloke eden piqueteros isimli direnişçiler vardır. bu direnişçiler 2003 yılından beridir milli anlamda da büyük bir güç faktörü haline geldiler.
31 aralık 2004 tarihinde şehirde bugüne kadar gerçekleşen en büyük kaza meydana geldi: república del cromañón adı verilen diskoda çıkan büyük bir yangında 190 kişi hayatını kaybetti. bu kazanın ardından devrin belediye başkanı aníbal ibarra yangın kontrollerinin eksikliğinden dolayı sorumlu tutulduğundan görevi ihmalden hakkında dava açıldı. 7 mart 2006 tarihinde arjantin temsilciler meclisi mahkemesi, iberranın görevden alınması ve belediye başkanlığı görevinin vekili jorge telermana devredilmesine karar verdi.
nüfus
1833 yılında buenos airesin nüfusu hemen hemen 60. 000 civarındaydı, bu rakam 1869da 180. 000e yükseldi. 1890 yılına gelindiğinde buenos aires 661. 000 kişilik nüfusuyla latin amerikanın en büyük ve en önemli şehri konumuna gelmişti. avrupadan sürekli göçmen alması sonucu 1914 yılında 1, 6 milyona yükselen nüfus 2001 yılına gelindiğinde neredeyse 2, 8 milyona yükselmişti.
şehir merkezi ve varoşlarının toplam nüfusu 11, 5 milyondur. gran buenos aires bu nüfusuyla arjantinin en büyük metropolü ve são paolonun ardından güney amerikanın ikinci en büyük şehridir. nüfusun çoğunluğunu ispanyol ve italyan kökenliler oluştur, bunun yanında avrupanın birçok ülkesinden ve (turcos = türkler olarak adlandırılan) orta asya ülkelerinden gelen birçok göçmen de yaşamaktadır. buenos aireste ispanyol kökenli olmayan göçmenlerin sayısı arjantinin diğer bölgelerine oranla çok daha fazladır.
buenos airesli nüfus (buenos aires doğumlulara porteños/porteñas adı verilir) neredeyse istisnasız bir şekilde ispanyolca konuşur ve nüfusun çok büyük bir kısmı katoliktir.
aşağıdaki grafik buenos airesin yıllara göre nüfusunu gösteriyor. 1943 yılına kadar nüfus tahmini olarak ifade edilirken, 1947 - 2001 yılları arasında nüfus sayımı sonuçları ve 2005te de yine tahmini nüfus verilmiştir. kilometrekare başına düşen insan sayısı berlinden üç - dört kat daha fazladır ve tokyonun 23 bölgesinden bile daha yüksektir.
buenos aires ılıman iklim kuşağında bulunur. yıllık ortalama sıcaklık 16, 9 derecedir, ortalama yağış miktarı ise 1. 027 milimetredir.
en sıcak ay ortalama 23, 7 dereceyle ocak, en soğuk ay ise ortalama 10, 5 dereceyle haziran ayıdır. kış aylarında bile sıcaklık çok nadiren sıfırın altına düşer ve kar yağışı çok nadir görülmüştür.
en çok yağış ortalama 122 milimetre ile mart ayında görülürken, en az yağış ortalama 61 milimetre ile haziran ayındadır.
en sıcak ay ortalama 23, 7 dereceyle ocak, en soğuk ay ise ortalama 10, 5 dereceyle haziran ayıdır. kış aylarında bile sıcaklık çok nadiren sıfırın altına düşer ve kar yağışı çok nadir görülmüştür.
en çok yağış ortalama 122 milimetre ile mart ayında görülürken, en az yağış ortalama 61 milimetre ile haziran ayındadır.
buenos aires 48 yerel bölgeye ayrılmıştır.
agronomía, almagro, balvanera, barracas, belgrano, boedo, caballito, chacarita, coghlan, colegiales, constitución, flores, floresta, la boca, la paternal, liniers, mataderos, monte castro, montserrat, nueva pompeya, nuñez, palermo, parque avellaneda, parque chacabuco, parque chas, parque patricios, puerto madero, recoleta, retiro, saavedra, san cristóbal, san nicolás, san telmo, vélez sársfield, versalles, villa crespo, villa del parque, villa devoto, villa lugano, villa luro, villa mitre, villa ortúzar, villa pueyrredón, villa real, villa riachuelo, villa santa rita, villa soldati, villa urquiza
bununla birlikte geleneksel olarak şehrin bazı bölgelerine verilen isimler resmi isimlerinden daha yaygındır.
abasto (eski market meydanı ve bugünkü alışveriş merkezi): almagro ve balvaneranın bir kısmı
barrio norte (zengin kesimin yaşadığı bölge): recoleta ve palermo
congreso: parlamento binasının çevresindeki bölge
microcentro: (borsa ve büyük şirketlerin bulunduğu bölge): retiro ve san nikolásın bir kısmı
once (once tren istasyonunun çevresindeki bölge): balvanera
tribunales (adliye sarayının çevresindeki bölge): san nikolásın bir kısmı
agronomía, almagro, balvanera, barracas, belgrano, boedo, caballito, chacarita, coghlan, colegiales, constitución, flores, floresta, la boca, la paternal, liniers, mataderos, monte castro, montserrat, nueva pompeya, nuñez, palermo, parque avellaneda, parque chacabuco, parque chas, parque patricios, puerto madero, recoleta, retiro, saavedra, san cristóbal, san nicolás, san telmo, vélez sársfield, versalles, villa crespo, villa del parque, villa devoto, villa lugano, villa luro, villa mitre, villa ortúzar, villa pueyrredón, villa real, villa riachuelo, villa santa rita, villa soldati, villa urquiza
bununla birlikte geleneksel olarak şehrin bazı bölgelerine verilen isimler resmi isimlerinden daha yaygındır.
abasto (eski market meydanı ve bugünkü alışveriş merkezi): almagro ve balvaneranın bir kısmı
barrio norte (zengin kesimin yaşadığı bölge): recoleta ve palermo
congreso: parlamento binasının çevresindeki bölge
microcentro: (borsa ve büyük şirketlerin bulunduğu bölge): retiro ve san nikolásın bir kısmı
once (once tren istasyonunun çevresindeki bölge): balvanera
tribunales (adliye sarayının çevresindeki bölge): san nikolásın bir kısmı
buenos aires şehri atlantik okyanusu kıyısında, río paraná ve río uruguay nehirlerinin oluşturduğu huni biçimindeki río de la plata adı verilen ağızda, güney amerika kıtasının doğusunda bulunur.
río de la platanın buenos aireste bulunan kısmı yoğun balçıkla kaplıdır. su çok derin değildir ve derinlik genellikle 20 metreyi aşmaz.
şehir 34° 36′güney enlemleri ve 58° 23′batı boylamları arasında bulunur. buenos airesin batısında arjantinin en verimli topraklarının bulunduğu pampa bölgesi uzanmaktadır.
río de la platanın buenos aireste bulunan kısmı yoğun balçıkla kaplıdır. su çok derin değildir ve derinlik genellikle 20 metreyi aşmaz.
şehir 34° 36′güney enlemleri ve 58° 23′batı boylamları arasında bulunur. buenos airesin batısında arjantinin en verimli topraklarının bulunduğu pampa bölgesi uzanmaktadır.
buenos aires, bir güney amerika ülkesi olan arjantinin başkentidir.
arjantinin en büyük kenti olan buenos aires, aynı zamanda güney amerikanın da en büyük kentlerinden biridir. 2001 nüfus sayımına göre kentte 2.776.234 kişi yaşamasına karşın, bu sayı çevresindeki varoşlar da hesaba katıldığında 12 milyonu geçer.
kentte yaşayanların çoğunluğu ispanyol ve italyan kökenli olmakla birlikte, azımsanmayacak oranda arap, musevi, ermeni, çin ve kore kökenliler de bulunur. en yaygın din katolik hristiyanlık, resmi dili ise ispanyolcadır.
arjantinin en büyük kenti olan buenos aires, aynı zamanda güney amerikanın da en büyük kentlerinden biridir. 2001 nüfus sayımına göre kentte 2.776.234 kişi yaşamasına karşın, bu sayı çevresindeki varoşlar da hesaba katıldığında 12 milyonu geçer.
kentte yaşayanların çoğunluğu ispanyol ve italyan kökenli olmakla birlikte, azımsanmayacak oranda arap, musevi, ermeni, çin ve kore kökenliler de bulunur. en yaygın din katolik hristiyanlık, resmi dili ise ispanyolcadır.
etiyopya ve afrika birliğinin başkenti. 80 farklı dilin konuşulduğu şehirde hıristiyan, müslüman ve yahudi toplulukları yer alır. deniz seviyesinden 2,500 metre yüksekte olan addis ababanın konumu 9.03° k 38.74° ddir.
1886 yılında imparator ii. menelik tarafından kurulan şehrin bulunduğu alanı eşi imparatoriçe taytu betul seçmiştir. addis ababanın nüfusu yaklaşık 4 milyondur ve senede %4 büyüme oranı vardır.
1886 yılında imparator ii. menelik tarafından kurulan şehrin bulunduğu alanı eşi imparatoriçe taytu betul seçmiştir. addis ababanın nüfusu yaklaşık 4 milyondur ve senede %4 büyüme oranı vardır.
hindistanın rajastan eyaletinin başkenti. şehir 1728 yılında maharaja sawai ii. jai singh tarafından kurulmuştur. 2003 yılında şehrin nüfusu 2.7 milyona ulaşmıtır.
kenyanın başkentidir. 1899 yılında kurulmuş, 1905 yılında başkent statüsünü mombasadan devralmıştır. ayrıca nairobi eyaletinin de başkentidir. ülkenin güneyindeki nairobi nehri üzerine kurulu olan şehir, denizden 1661 metre yüksektedir.
nairobi, doğu afrikadaki en yüksek şehirli nüfusa sahiptir. 1999 sayımına göre 684 km²lik nairobi yönetim bölgesinde 2.143.254 kişi yaşamaktadır. 1899da bir demiryolu kampı olarak kurulmasından bu yana şehir, kenyanın en büyük şehri olmuş ve doğu afrikanın en büyük şehirleri arasına girmiştir.
nairobi bugün afrikanın politik ve finansal olarak önde gelen şehirleri arasındadır. birçok şirkete ve organizasyona ev sahipliği yapan nairobi, iş ve kültür açısından önemli bir merkezdir. küreselleşme ve dünya şehirleri çalışma grubu ve ağı (the globalization and world cities study group and network - gawc) nairobiyi göze çarpan bir sosyal merkez olarak tanımlar.
nairobi, doğu afrikadaki en yüksek şehirli nüfusa sahiptir. 1999 sayımına göre 684 km²lik nairobi yönetim bölgesinde 2.143.254 kişi yaşamaktadır. 1899da bir demiryolu kampı olarak kurulmasından bu yana şehir, kenyanın en büyük şehri olmuş ve doğu afrikanın en büyük şehirleri arasına girmiştir.
nairobi bugün afrikanın politik ve finansal olarak önde gelen şehirleri arasındadır. birçok şirkete ve organizasyona ev sahipliği yapan nairobi, iş ve kültür açısından önemli bir merkezdir. küreselleşme ve dünya şehirleri çalışma grubu ve ağı (the globalization and world cities study group and network - gawc) nairobiyi göze çarpan bir sosyal merkez olarak tanımlar.
brezilyanın bahia eyaletinin başkenti.
güney korenin batı kıyısında, başkent seule yakın bir liman kenti. eylül 2005 itibariyle şehir nüfusunun 2,628,000 olduğu tahmin edilmektedir.
ukraynanın başkentidir.
kiev ismi, eski rusçadan "kıyın kenti" gelmektedir. kiev, avrupanın en eski şehirlerinden biridir. isminin slavlardan önce bölgeyi hakimiyeti altında tutan hazar türkleri zamanında konulduğu ve kuyu-ev cümlesinden geldiği öne sürülmektedir.
şehrin nüfusu 2.5 milyon civarındadır.
kiev ismi, eski rusçadan "kıyın kenti" gelmektedir. kiev, avrupanın en eski şehirlerinden biridir. isminin slavlardan önce bölgeyi hakimiyeti altında tutan hazar türkleri zamanında konulduğu ve kuyu-ev cümlesinden geldiği öne sürülmektedir.
şehrin nüfusu 2.5 milyon civarındadır.
güney afrika cumhuriyetinin başkenti. nüfusu yaklaşık 2.000.000dur.
afrikanın ikinci yerleşme bölgesi olan capetown, afrika kıtasının avrupaya en uzak ucunda olmasına rağmen, tarihte avrupalıların en eski sömürgesidir.
1488de portekizli keşifçi bartelemeu dias tarafından keşfedilen cape town, sırasıyla boerler ve ingilizlerin eline geçti. güney afrika birliği kurulduktan sonra ülkenin yasama başkenti oldu. 1945ten sonra olan apartheid rejimi zencilerin kendi halinde bırakılmasına neden oldu. 1990da ırk ayrımcılığı bittikten sonra zenciler daha çok topluma çıktı ve resmi görevlere girdi.
şehrin bir bölümü çağdaş gökdelenlerle dolu iken diğer kesimleri gecekondu mahallelerinden oluşur.
afrikanın ikinci yerleşme bölgesi olan capetown, afrika kıtasının avrupaya en uzak ucunda olmasına rağmen, tarihte avrupalıların en eski sömürgesidir.
1488de portekizli keşifçi bartelemeu dias tarafından keşfedilen cape town, sırasıyla boerler ve ingilizlerin eline geçti. güney afrika birliği kurulduktan sonra ülkenin yasama başkenti oldu. 1945ten sonra olan apartheid rejimi zencilerin kendi halinde bırakılmasına neden oldu. 1990da ırk ayrımcılığı bittikten sonra zenciler daha çok topluma çıktı ve resmi görevlere girdi.
şehrin bir bölümü çağdaş gökdelenlerle dolu iken diğer kesimleri gecekondu mahallelerinden oluşur.
neden bekliyorsun?
bu sözlük, duygu ve düşüncelerini özgürce paylaştığın bir platform, hislerini tercüme eden özgür bilgi kaynağıdır.
katkıda bulunmak istemez misin?