angelus

(bkz: namib colu)

namibya’da yeralan büyük bir çöldür.

"namib" kelimesi, nama dili’nde "çok büyük" anlamına gelir. namib çölü, 50.000 km²’lik bir alana yayılır. çölün, atlas okyanusu boyunca uzanan 1.600 km’lik kısmı namibya sahilini oluşturur. batıdan doğuya olan genişliği 50-160 km arasında değişir. namib çölü’nün bir bölümü kuzeybatı angola’ya kadar ulaşır.

sudan’ın kuzeydoğu kesiminde yer alan bir çöldür. kızıldeniz ile nil nehri arasında 250.000 km²’lik bir alana yayılan nübye çölü, kayalık ve engebelidir (en yüksek noktası, doğu kesimindeki cebel oda’da 2.529 m’yi bulur) ; ama yer yer kumullara da rastlanır. yılda 125 mm’yi bulmayan yağışlardan sonra ortaya çıkan mevsimlik akarsular, nil’e ulaşamadan kurur. çölün geleneksel sakinleri nübyeliler’dir.

dünyanın bilinen en eski arkeoastronomik megaliti nübye çölü’nün güney mısır’da kalan kısmındaki nabta playa adlı bölgede dikili bulunmaktadır.

(bkz: taklamakan)

rusya topraklarında doğan, belarus ve son olarakta ukrayna topraklarını sulayan, dinyeper’in bir kolu olan nehirdir. hiçbir denize kıyısı olmayan belarus’un ikinci büyük şehri olan gomel, bu akarsuyun kenarlarında kurulmuştur. 648 kilometre uzunluğundaki nehir su yolu ulaşımına uygundur.

antarktika kıtasında, güney okyanusu’nun bir uzantısıdır. denizin doğusunda marie byrd toprakları bulunur. sınırları thurston adası ile dart burnu arası olarak kabul edilmiştir. denizin ismi norveçli kutup kâşifi roald amundsen’in anısına koyulmuştur. yüzölçümü yaklaşık 98,000 km² olan denizin büyük bir kısmı genelde buz ile kaplıdır. en derin yeri 585 metre olarak ölçülmüştür.

kuzey buz denizi’nin norveç ve rusya arasında ki bir bölümüdür. ismi ünlü hollanda’lı denizci willem barents’tan gelir. barents denizi pek derin değildir, ortalama derinlik 230 metredir.

denizin güney suları kuzey atlantik akıntıları’ndan dolayı yıl boyunca buzlardan arınık durumdadır. denizde üç ana tipte su bulunur; ilık tuzlu atlantik suyu, soğuk kutup suları, ve az tuzlu kıyı sular.

kuzey atlantik akıntısı sayesinde barents denizi,aynı seviyedeki diğer sulara bakıldığında yüksek bir biyolojik çeşitliiğe sahiptir.

rus donanmaları soğuk savaş dönemi boyunca denizi kullanmışlardır ve denizdeki balıkçılık gelişmiştir.

alaska’nın kezey kıyıları, northwest territories ve kanada’nın kuzey adalarının arasında kalan, kuzey okyanusu’nun bir uzantısı olan oldukça geniş bir su kütlesidir. denizin yüzölçümü yaklaşık olarak 450.000 km²dir. denizin ismi, denizde bir çok araştırma yapan ingiliz hidrograyfacı francis beaufort’tan gelmektedir.

büyük sayılabilecek bir nehir olan mackenzie nehri, sularını bu denize boşaltır. bölge balinalar, deniz kuşları için doğal bir üreme - yaşama alanıdır. denizin çevresinde kirlilik yaratabilecek herhangi bir ticarî kuruluş bulunmaz. amerika birleşik devletleri ve kanada arasında uzun yıllardır denizin uluslararası sınırları hakkında bir tartışma vardır. beaufort denizi’nin altında geniş petrol yatakları olduğu söylencesi oldukça yaygındır. yılın hemen her ayı, deniz tamamen buzlar ile kaplıdır.

antarktika’da, antarktika yarımadası’nın batısında, alexander adası ile thurston adası arasında yer alan su kütlesidir. deniz ismini 1821 yılında bölgeyi keşfeden amiral thaddeus bellingshausen’dan alır. denizin yüzölçümü 487 000 km²dir. en derin yerinin 4115 metre olduğu ölçülmüştür.

kuzey pasifik okyanusu’ndan, alaska yarımadası ve aleutian adaları’nın ayırdığı büyük bir su kütlesidir. iki milyon km² yüzölçümüne sahiptir. doğusunda ve kuzeydoğusunda alaska, batısında sibirya ve kamçatka yarımadası, güneyinde alaska yarımadası ve aleutian adaları ile çevrilidir. kuzeyindeki bering boğazı vasıtasıyla, kuzey buz denizi’ndeki çukçi denizi’nden ayrılır. ismini, kaşifi danimarka’lı seyrüseferci vitus bering’den almıştır.

pasifik okyanusu’na açılan doğu çin denizi’nin çin ve kore yarımadasının içlerine sokulmuş bir uzantısıdır. denizin adı, içine dökülen sarı nehir’in getirdiği alüvyonlarda bulunan sarı kum partiküllerinden gelmektedir.

denizin en batıdaki uzantısı, çoğu zaman ayrı bir deniz olarak adlandırılır. eskiden pechihli körfezi adı verilen bu yer bugün, bohai denizi olarak adlandırılır ve sarı nehir aslında buraya dökülür. sarıdeniz ile bohai denizi’ni liaotung yarımadası birbirinden ayırır. kore körfezi’de sarıdeniz’in bir uzantısı olarak kabul edilir. tüm bu alanların toplamı 416 000 km² dir. denizin en derin noktası 115 metre olarak ölçülmüştür.

rusya’nın kuzeydoğusunda, barents denizi’nin kıta içine doğru oluşmuş bir uzantısıdır. batıda karelye (karelya) ile, kuzayde kola yarımadası ile, kuzeydoğuda da kanin yarımadası ile çevrelenmiştir.

arhangelsk kentinin önemli limanı beyaz deniz’de kurulmuştur. rusya’nın tarihine de bakıldığında, bu alan rusya’nın uluslar arası anlamda ana deniz ticaret merkezi olmuştur. modern çağlarda deniz, sovyet rusya’nın önemli bir donanma ve denizaltı üssü olmuştur. beyaz deniz - baltık kanalı bu iki denizi birbirine bağlar.

beyaz deniz’in tümü rusya’nın yönetimindedir ve rusya’nın dahilî denizidir. denizin kıyısı boyunca 4 ana körfez vardır: kandalakşa körfezi, onega körfezi, dvina körfezi ve mezen körfezi’dir. deniziin en önemli adalar grubu ise solovetsky adaları’dır. onega körfezi’ndeki kiy adası içinde bulunan tarihî manastır nedeniyle önemlidir.

sarıdeniz’in karanın içine sokulmuş en uç noktasıdır. bazı kaynaklarda körfez olarak da geçer. çin’in başkenti pekin’e yakınlığı denizi sadece çin’in değil dünyanında en sıkışık deniz trafiğinin olduğu alan olmasına neden olur. son yıllar da denizin altında büyük petrol ve doğalgaz yatakları olduğu tespit edildi.

deniz, kuzeyde liaotung yarımadası ile, güneyde de şandong yarımadası ile sarıdeniz’den ayrlır. huang he, liao he ve luang he gibi nehirler sularını bohai denizi’ne boşaltır.

arktik okyanusu’un uzantısı olan su kütlesi. yeni sibirya adaları ile de long adaları arasında bulunur. boğazlar aracılığı ile laptev denizi ve çukcen denizi’ne de bağlantılıdır.

yüzölçümü 361,000 kilometrekare olan denizin büyük bir bölümü yıl boyunca buzlar ile kaplıdır. %70’inden fazlası 50 metreden daha sığ olan denizin en derin noktası 155 metredir. denizin batı kıyıları oldukça düz iken doğu kıyıları dik ve dağlık araziler ile kaplıdır. ortalama hava sıcaklığı 0° / 2° c olan denizde kışları hava sıcaklığı - 30° c’ye kadar düşer.

çin ve kore kıyılarında, ryukyu ve kyushu adaları ile pasifik okyanusu’ndan ayrılan, pasifik okyanusu’nun bir kolu. 1,249,000 km² lik yüzölçümüne sahip olan deniz, çince’de doğu denizi olarak adlandırılır.

deniz, doğuda pasifik okyanusu, kuzeyde güney kore, güneyde tayvan ve batıda çin ana toprakları ile çevrilidir. yangtze nehri, denize dökülen en önemli akarsudur.

denizin en önemli adası tong adası olup, su altında pek çok resif bulunur. denizin ekonomik kullanım hakkı içinde çin, japonya ve güney kore arasında bir takım anlaşmazlıklar vardır. çin ve japonya arasındaki anlaşmazlıklar, çin’in varlığını keşfettiği doğalgazın kullanım hakkından kaynaklanır. çin ve güney kore arasındaki anşalmazlık ise güney kore’nin üzerine bir doğal araştırma istasyonu kurduğu socotra kayalıkları’dır.

pasifik okyanusu’nun batıdaki bir uzantısıdır. japonya, rusya ve kore tarafından kuşatılmış ve etrafı neredeyse tamamen karalar ile çevrilidir. akdeniz gibi küçük bağlantılar ile okyanusa açılır. japon deniz’ni pasifik okyanusu’na bağlayan 5 küçük boğaz vardır. en derin noktası 3,742 metredir. ortalama derinlik ise 1,752 metre olup yüzölçümü 978,000 km²dir. balıkçılık açısından denizin japonya ve kore için büyük önemi vardır.

sibirya’nın kuzeyinde, arktik okyanusu’nun bir uzantısdır. batıda, kara boğazı ve novaya zemlya ile barents denizi’nden, doğuda, severnaya zemlya adaları ile laptev denizi’nden ayrılır. maksiumum uzunluğu 1450 km ve maksimum genişliği 970 km olan denizin yüzölçümü yaklaşık 880,000 km² dir. denizin ortalama derinliği 110 metredir. deniz obi, yenisey, pyasina ve taymir nehirlerinden fazla miktarda tatlı su alır bu nedenle tuzluluk oranı pek fazla değildir. yılın iki ayı tamamı buzlar ile kaplı olan denizde balıkçılığın yanı sıra petrol ve doğalgaz tesisleride kurulmuş fakat henüz gelişmemiştir.

ps: karadeniz ile isim benzerliği dışında en ufak bir ilintisi yoktur.

pasifik okyanusu’nun bir uzantısıdır, avrupa’lılar tarafından ilk keşfi rus kâşifler ivan moskvitin ve vassili poyarkov tarafından olmuştur. okhotsk denizi soğuk savaş boyuncada ingiliz donanmasının bir çok başarı kazandığı bir yerdir.

güney okyanusu’nda antarktika’nın önünde victorialand ile marie byrd land arasında kalan bir kenar denizi.

ross denizi’nin yarısı, sürekli, sıkı kalın ve 500.000 km² lik bie buz örtüsü ile kaplıdır-ross buz şelfi. adını 1841’de burayı keşfeden james clark ross’dan alır.

ross denizi’nin batısında, halen faal bir volkan olan erebus dağı’nın ve antartika yazında alışılmış olarak buzdan arınmış doğal bir liman oluşturan mcmurdo boğazı’ın (mcmurdo sound) bulunduğu ross adası yer alır. bu boğazın doğusunda franklin adası, onun kuzeydoğusunda da coulman adası bulunur.

tüm adelie penguenilerinin yaklaşık üçte biri burada yaşar. kuvvetli fırtınalar, buzu kenarlara iterek polynya adı verilen, dağınık olarak bulunan ve birkaç kilometrekare büyüklüğünde, buzdan arınmış su alanları oluşturur. bunlar, penguenlerin temel yaşam esaslarını oluşturur. güneşin suyun üzerinde parıldamasıyla, krill denen küçük deniz canlılarının temel besin kaynağı olan mikroalgler yetişir. minyatür karideslere benzeye krilller de aynı şekilde penguenlerin en sevdikleri besinleri ve avlarıdır.

antarktika kıtası’nın içine sokulan, güney okyanusu’nun bir parçasıdır. kara sınırları, antarktika yarımadası ile kraliçe maud toprakları arasındadır. denizin fil adasına kadar olan güney bölümleri kalıcı buzullar ile kaplıdır. denizin adı ilk kez denize gemisi ile giriş yapan ingiliz denizci james weddell’dan gelmektedir. deniz daha sonra ayrıntılı olarak 1900’lü yılların başında iskoç denizci william speirs bruce tarafından gezilmiştir.