pipisik

geriden aldım çatmayı
çığırın gelsin fatma’yı
kız nereden belledin
kol kırıp göbek atmayı

bir yeri var yaydan eğri
bir yeri var iğden doğru
bir yeri var kazandan kara
bir yeri var südden ağca

(bkz: efsane)

eski tunç çağı ve hitit çağında çok önemli bir kült ve sanat merkezi olan alacahöyük’te 4 uygarlık çağı açığa çıkartılmıştır.

alacahöyük’te 1. uygarlık çağı hellenistik, roma, bizans, selçuklu-osmanlı dönemleri ile temsil edilmektedir. 1. kültür katta, geç frig çağında höyüğün her yanı iskan edilmiştir. küçük evlerden oluşan bu kat, seramiğine göre, m.ö. 650’den daha eski değildir.

mabedi, büyük yapıları, özel-blok evleri, sokakları, büyük küçük su kanalları, şehir suru, biri kabartmalı ortastadlarla süslü sfenksli, diğeri poternli anıtsal kapılarıyla hitit imparatorluk çağı’nın müstahkem olmayan, düz ovaya kurulan tipik temsilcisi höyüğün 2. kültür katını oluşturur.

kalker temel üzerine andezit bloklarla inşa edilmiş olan sfenksli kapının genişliği 10 metredir. o, bir yolla bağlandığı büyük mabedin anıtsal geçididir.

alacahöyük 3. uygarlık katını eski tunç çağı (m. ö 2500-2000) oluşturur. hitit kültürüne kaynaklık eden kültürlerin önde geleni olan yerli hatti uygarlığı’nın aydınlanmasında çok katkıları olan alacahöyük eski tunç çağı hanedan mezarları, bu çağın en önemli buluntularıdır. intramural mezarlar özel olarak ayrılmış bir alanda toplanmıştır. dört yanı taşla örülmüş dikdörtgen mezarlar ahşap hatıllarla(kiriş) kapatılmış, damları üzerine kurban edilmiş sığır başları, bacakları yerleştirilmiştir. altın, gümüş, elektrum, bakır, tunç, demir ve değerli taşlardan oluşan zengin ölü hediyeleri onların hanedana ait olduklarını göstermektedir. çoğu altın, gümüş kapların dövme, dökme, kakma teknikleri, altın mücevheratın ince süsleri uzun bir gelişmenin ürünleridir.

4. kültür katını oluşturan geç kalkolitik çağ ana toprak üzerine kurulmuş ilk uygarlıktır.

çankırı’ya 32 kilometre uzaklıkta bulunan yapraklı, osmanlı imparatorluğu döneminde panayırıyla ünlüydü. söz konusu panayıra imparatorluk coğrafyasının çok uzak bölgelerinden bile tüccarların alış veriş yapmak üzere geldikleri bilinmektedir. bu panayır, o dönemlerde yalnız yapraklı’nın değil, çankırı’nın da ekonomik hayatına canlılık getirmekteydi. yapraklı panayırı’ndan hemen sonra, müddeti üç gün olan bir panayır da çankırı’da kuruluyor, yapraklı’dan ayrılan tüccarlar başka bir panayıra ya da memleketlerine gitmeden önce çankırı’ya uğrayarak alış veriş yapıyorlardı.

ilçenin güney ve batı sınırları çankırı merkez ilçe ile sınırlıdır. kuzeyinde ilgaz ve kastamonu, doğusunda ise yine kastamonu’nun bir kısmı ile çorum il sınırı bulunmaktadır. toplam 719 km² yüzölçümü olan ilçede halk tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktadır. ilçe sınırları içerisinde bulunan büyük yayla 1600-1700 metre yükseklikte bir turizm ve doğa cenneti gibidir.

çankırı’ya 44 kilometre uzaklıkta bulunan şabanözü, orta, kurşunlu, korgun ve eldivan ilçeleri ve ankara ili ile komşudur.

605 km² yüzölçümü bulunan ilçede hayvancılık ve tarım yapılmakta, halkının bir kısmı ise ankara’ya mevsimlik olarak çalışmaya gitmektedir. büyük göç olaylarının yaşandığı 1950-60 arasında çalışmak için ankara’ya gidenler ağırlıklı olarak taş ve kum ocaklarında ve tuğla, kiremit imalathanelerinde çalışırlarken, bugün şabanözü’nden göç etmiş olan ilçeliler, gittikleri yerlerde çok değişik iş kollarına dağılmış durumdadırlar.

yüzölçümü 543 km² olan çankırı orta ilçesinin kuzeyini çerkeş, atkaracalar ve kurşunlu ilçeleri çevirmektedir. doğusunda yine kurşunlu ve şabanözü ilçesinin bir bölümü, güneyinde şabanözü ve ankara ile batısında çerkeş ve ankara vardır. ilçenin çankırı’ya olan uzaklığı 70 kilometredir.

halkın temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. başlıca göç merkezleri ankara ve istanbul’dur. bu illere giden orta’lılar daha çok kuruyemiş, pasta, börek, şeker sanayii gibi gıda sektöründe ticaret yapmaktadır.

çankırı’ya bağlı bir ilçedir.

kuzeyi bayramören ve kastamonu, doğusu ilgaz ve korgun, güneyi şabanözü ve orta ile batısı yine orta ile atkaracalar ve bayramören ilçeleriyle çevrili olan kurşunlu’nun çankırı’ya olan uzaklığı 90 kilometredir. ilçenin yüzölçümü 477 km²’dir.

24 eylül 1944 tarihinde ilçe olan kurşunlu’da göç konusundaki cazibe merkezleri ankara, kırıkkale, istanbul ve karabük’tür. halkın geçim kaynağı ise diğer ilçelerde olduğu gibi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. çankırı karabük demiryolu ile e 80 devlet karayolu güzergahında bulunan ilçe, beldesi olan bayramören ve atkaracalar’ın ilçe olmasıyla topraklarının bir bölümünü kaybetmesine rağmen halen hem nüfus, hem de toprak olarak büyük ilçelerimiz arasındadır.

1990 yılında ilçe olan korgun, daha önce çankırı merkez ilçeye bağlı bir belde idi. merkez ilçeye 20 kilometre uzaklıkta olan ilçenin, kuzeyinde ilgaz, doğusunda çankırı merkez, güneyinde eldivan ve şabanözü ile batısında kurşunlu ilçeleri yer almaktadır. yüzölçümü 557 km²’dir.

korgun organize sanayi bölgesi’nin faaliyete geçmesiyle ilçede belirli bir ekonomik canlılık yaşanmakta, ancak köylerinden göç devam etmektedir. göç edenler genellikle izmit derince ile ankara, istanbul ve kırıkkale’ye gitmektedirler. halkın geçim kaynağını ise tarım ve hayvancılıktır.

ilin güneydoğusunda yer alan kızılırmak ilçesi, kalecik ilçesinin çankırı’ya bağlı olduğu osmanlı döneminde, bu ilçeye bağlı bir nahiye merkeziydi. eski ismi "inallu ballu", daha sonra ise "hüseyinli" olan ilçe 1985 yılında belediye, 1987 yılında da ilçe olmuştur.

yüzölçümü 434 km² olup, kuzeyinde ve doğusunda çorum iline bağlı bayat ve sungurlu ilçeleri, güneyinde kırıkkale’ye bağlı sulakyurt ve batısında da çankırı merkez ilçesi yer almaktadır. kızılırmak ilçesinin il merkezine olan uzaklığı 55 kilometredir. ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılığın geçim kaynağı olduğu ilçede, 1960’lardan sonra yurt dışına yoğun bir göç yaşanmıştır.

1888 yılında belediye olan ilgaz, osmanlı imparatorluğu döneminde çankırı merkeze bağlı bir nahiye idi. eski ismi koçhisar olan ilgaz da diğer çankırı ilçeleri gibi göç veren ilçelerdendir.

tarım ve hayvancılığın ağırlıklı olarak geçim kaynağı olduğu ilçe, başta ankara ve istanbul’a göç vermekte ve bu şehirlere giden ilgazlılar’dan sürekli yerleşenler genellikle devlet kademelerinde çalışırken, mevsimlik olarak göç edenler inşaat sektöründe çalışmakta ve belirli zamanlarda memleketlerine geri dönmektedirler. ilgaz’ın kuzey ve doğusu kastamonu, güneyi çankırı merkez, yapraklı ve korgun, batısı ise kurşunlu ilçeleriyle çevrilidir. 784 km² lik bir yüzölçümü olan ilçenin çankırı’ya olan uzaklığı ise 51 kilometredir.

1958 yılında ilçe olan eldivan çankırı’ya 18 kilometre uzaklıkta olup il merkezinin güneybatısında yer almaktadır.

ilçe topraklarının kuzeyinde korgun, doğusunda çankırı, güneyinde ankara ve batısında şabanözü ilçesi vardır. 341 km² lik bir alana sahip olan ilçede tarım ve hayvancılık başta gelen geçim kaynaklarıdır. oldukça iyi rezervlere sahip bentonit madeni ocaklarının bulunduğu ilçe de diğer ilçeler gibi göç vermeye devam etmektedir.

çankırı’nın bir ilçesidir.

çankırı’nın en eski ilçelerinden olan çerkeş’in merkeze uzaklığı 120 kilometre olup kuzeyinde karabük’e bağlı ovacık, doğusunda bayramören ve atkaracalar, güneyinde ankara’ya bağlı kızılcahamam ve batısında da yine karabük’e bağlı eskipazar ve bolu iline bağlı gerede ilçeleri vardır. ilçe çankırı’nın kuzeybatı tarafındadır.

986 km² yüzölçüme sahip olan çerkeş, çankırı’nın merkez ilçeden sonra en geniş ilçesini oluşturmaktadır. 1950’lerden sonra başlayan hızlı göç hareketi çerkeş’i de etkilemiş, ankara, istanbul, izmir, zonguldak ve karabük’e aileler halinde göçler yaşanmıştır. aynı dönemlerde mevsimlik işçi olarak ankara’ya gidenlerin genelde inşaatlarda duvarcılık, sıvacılık ve marangozluk yaptıkları bilinmektedir. çerkeş’te son yıllarda gıda alanında kurulan bazı büyük tesisler, bölgedeki işsizliğin azalmasına katkıda bulunmuştur.

1990 yılında ilçe olan bayramören’in çankırı’ya mesafesi 117 km.dir. ilçe merkezi çankırı’nın kuzeybatısındadır.

ilçenin kuzeyinde kastamonu’ya bağlı araç ilçesi, doğusunda kurşunlu, güneyinde kurşunlu ve atkaracalar ile batısında çerkeş ve karabük’e bağlı ovacık ilçeleri bulunmaktadır. 334 km² yüzölçümü olan ilçede hızlı bir göç hareketi yaşanmaktadır. halkın büyük bir çoğunluğunun köylerde yaşadığı bayramören ilçesi, ağırlıklı olarak istanbul ve ankara’ya göç vermektedir. tarım ve hayvancılık, ilçe sakinlerinin en önemli geçim kaynağıdır.

4 temmuz 1988 tarihinde ilçe olan atkaracalar’ın belediye olma tarihi ise 1951 yılıdır. çankırı’ya uzaklığı 105 kilometre olup il merkezinin kuzeybatısında yer almaktadır.

ilçenin kuzeyi melan çayı, kocadağ ve çerkeş ilçesi; güneyi dumanlı dağı ve orta ilçesi ile çevrilidir. batısında çerkeş ve doğusunda da kurşunlu ilçeleri yer almaktadır. toplam 363 km² alana sahip olan ilçenin, 2000 yılı verilerine göre 9977 olan nüfusunun 5468’i şehirde, 4509’u ise köylerde yaşamaktadır. ilçenin uzun yıllar boyunca, başlıca cazibe merkezleri olan ankara ve istanbul’a göç yaşanmış, ancak son yıllarda bu göç yavaşlamıştır.

ayva yaprağı sararmış
yârim beni ararmış
kara gözlü sevgilim
gece gündüz yanarmış

ayna düştü elimden
karıştı gazellere
gözüm çapkın alışmış
bakıyor güzellere

asmada üzüme bak
betime benzime tak
be kadar dargın olsan
gülerek yüzüme bak

armudun irisine
ben yandım dirisine
bunda darılmak olmaz
sen de yan birisine

ak inciydim ezildim
ak gerdana dizildim
ister al ister alma
ben alnına yazıldım